Đấu thầu thiết bị Plasma lạnh và khí Argon: Năng lực tốt vẫn thua "đặc thù riêng"?

Theo tìm hiểu của PV, từ năm 2020 đến trước năm 2025, thị trường cung cấp thiết bị Plasma lạnh sản xuất trong nước hầu như rất ít. Đến nay, thiết bị này đã được sử dụng rộng rãi tại hàng trăm bệnh viện và cơ sở y tế trên cả nước trong hỗ trợ điều trị vết thương mạn tính, nhiễm trùng da và hỗ trợ sau phẫu thuật.

Về mặt kỹ thuật, máy Plasma lạnh hoạt động phải được cung cấp các loại khí, trong đó phổ biến là công nghệ khí Argon. Do đó, bình chứa khí Argon trở thành vật tư tiêu hao được các đơn vị y tế thực hiện đấu thầu mua sắm thường xuyên để phục vụ trong công tác khám, chữa bệnh.

Các thiết bị sử dụng khí (trong đó có thiết bị Plasma lạnh) chỉ cần kết nối cơ khí giữa thiết bị và bình khí thông qua hệ thống van là có thể đưa vào sử dụng. Bình khí về bản chất chỉ là vỏ chứa khí tiêu chuẩn, các hệ thống hỗ trợ điện tử (nếu có) chỉ nhằm hỗ trợ vận hành, không phải là điều kiện bắt buộc để thiết bị hoạt động.

Thế nhưng, trong thời gian qua, một số gói thầu mua sắm trang thiết bị y tế tại các bệnh viện, cơ sở y tế đang đưa ra tiêu chí bắt buộc với máy PlasmaMED-GAP là phải có giao diện nối điện tử HDMI. Đây là tên gọi của máy Plasma lạnh do Công ty Cổ phần Công nghệ Plasma Việt Nam sản xuất. Thiết bị chỉ cho phép vận hành khi nhận diện được vòng mã hóa. Trong trường hợp sử dụng bình khí của các nhà sản xuất khác (không có vòng mã hóa), dù chất lượng khí là tương đương và bình khí vẫn kết nối cơ khí bình thường được với thiết bị, nhưng máy vẫn không thể vận hành.

Đơn cử, tại Công văn Số 794/CV-BVPSTB ngày 27/11/2025 gửi đến các đơn vị nhà thầu quan tâm đến gói thầu số 01: Mua sắm vật tư y tế phục vụ công tác khám chữa bệnh lần 2 năm 2025-2026, Bệnh viện phụ sản Thái Bình yêu cầu khí sử dụng cho máy Plasma lạnh phải có chuẩn kết nối là giao diện điện tử HDMI.

Về giao diện nối điện tử HDMI, theo giải thích của Bệnh viện phụ sản Thái Bình, yêu cầu này không liên quan đến việc truyền tải tín hiệu hình ảnh, âm thanh mà để đảm bảo bình khí, thiết bị đi kèm có khả năng giao tiếp điện tử với thiết bị Plasma lạnh (PlasmaMED-GAP) để truyền tải các thông tin quan trọng như: Thông số nhận dạng bình khí và truyền tải dữ liệu về máy tính để chuyển về trạm trung tâm xử lý dữ liệu.

Theo Bệnh viện phụ sản Thái Bình, việc sử dụng tên gọi “HDMI” trong HSMT là một thuật ngữ đã được quy định sẵn trong cấu hình kỹ thuật của máy PlasmaMED-GAP. Đây là thiết bị y tế mà đơn vị này đang sở hữu và cần mua sắm vật tư tương thích nhằm xác định rằng kết nối điện tử này phải sử dụng một cổng kết nối cụ thể và dây cáp chuyên dụng có hình dạng, kích thước tương tự với cổng HDMI tiêu chuẩn, để đảm bảo tính tương thích 100% và “cắm là chạy” với thiết bị hiện có. Đây là một yêu cầu kỹ thuật bắt buộc về khả năng tương thích.

Như vậy, có thể hiểu với các tiêu chí trong hồ sơ mời thầu thì yêu cầu của Bệnh viện phụ sản Thái Bình đang căn cứ vào các thông số kỹ thuật của máy PlasmaMED-GAP do Công ty Cổ phần Công nghệ Plasma Việt Nam sản xuất, và chỉ có công ty này đáp ứng được.

Theo Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu ngày 13/01/2026 của Bệnh viện phụ sản Thái Bình, Công ty Cổ phần Công nghệ Plasma Việt Nam là đơn vị trúng thầu Lô 11: Khí sử dụng cho máy Plasma lạnh với giá trị 6,6 tỷ đồng, bằng với giá mời thầu, tỷ lệ tiết kiệm cho ngân sách nhà nước là 0%.

Điều đáng bàn, ở hạng mục này ngoài Công ty Cổ phần Công nghệ Plasma Việt Nam còn có Công ty Cổ phần khí công nghiệp Việt Nam dự thầu với giá bỏ thầu 5.874 triệu, thấp hơn 726 triệu đồng nhưng vẫn bị loại, do không đạt yêu cầu kỹ thuật.

Theo đại diện một đơn vị cung cấp máy Plasma lạnh tại Việt Nam, cơ chế vòng nhận diện và khóa điện tử nêu trên chỉ có tác dụng là giới hạn vật tư tiêu hao, buộc thiết bị chỉ sử dụng được bình khí do chính nhà sản xuất chỉ định. “Chúng tôi không ghi nhận được bất kỳ tài liệu kỹ thuật nào chứng minh việc áp dụng khóa kỹ thuật nêu trên giúp tạo ra khác biệt về chất lượng khí, hiệu quả điều trị hoặc mức độ an toàn của thiết bị. Việc gắn khóa kỹ thuật như vậy dẫn đến tình trạng độc quyền cung ứng khí Argon cho thiết bị, trong khi về bản chất khí Argon là vật tư tiêu hao có tiêu chuẩn kỹ thuật độc lập” - đại diện doanh nghiệp nêu ý kiến.

Việc yêu cầu thiết bị “tương thích hoàn toàn” với giao diện kết nối điện tử của thiết bị Plasma hiện hữu về mặt kỹ thuật thì chỉ có các bình khí, phụ kiện do chính nhà sản xuất thiết bị Plasma, hoặc các đơn vị được nhà sản xuất này cho phép, cấp quyền nhận dạng mới có thể đáp ứng được.

Với cách xây dựng hồ sơ như trên, gói thầu khí y tế – vốn phải là đấu thầu vật tư tiêu hao độc lập, không còn mang bản chất của đấu thầu cạnh tranh, mà có dấu hiệu tiệm cận với chỉ định thầu trên thực tế, khiến giá khí Argon bị đẩy lên duy trì ở mức cao trong điều kiện không có cạnh tranh. Hệ quả tất yếu của việc thiếu cạnh tranh thực chất là giá khí Argon được duy trì ở mức cao kéo dài.

Cũng theo tìm hiểu của chúng tôi, không riêng gì Bệnh viện phụ sản Thái Bình đưa ra yêu cầu khí sử dụng cho máy Plasma lạnh phải có chuẩn kết nối là giao diện điện tử HDMI, mà một số bệnh viện khác cũng đang áp dụng tiêu chí này để lựa chọn nhà thầu đối với gói thầu mua sắm Khí sử dụng cho máy Plasma lạnh, với giá trúng thầu hàng tỷ đồng, nhưng tỷ lệ tiết kiệm ngân sách cho nhà nước chỉ 0%.