Kinh tế tầm thấp: “Mỏ vàng” mới của Việt Nam đang chờ thể chế khai mở

Trong bối cảnh các động lực tăng trưởng truyền thống như khai thác tài nguyên, lao động giá rẻ và gia công đang dần bão hòa, Việt Nam đang đứng trước cơ hội khai phá một không gian kinh tế mới đầy tiềm năng: kinh tế tầm thấp.

Khái niệm này đề cập đến các hoạt động kinh tế diễn ra trong không gian tầm thấp, nơi các công nghệ như máy bay không người lái (UAV), phương tiện bay điện cất hạ cánh thẳng đứng (eVTOL), hệ thống giám sát - định vị thông minh và hạ tầng số được ứng dụng rộng rãi để phục vụ sản xuất, logistics và đời sống xã hội. Theo đánh giá của cộng đồng doanh nghiệp, đây có thể trở thành một trong những lĩnh vực tăng trưởng chiến lược của Việt Nam trong giai đoạn tới.

Không gian tầm thấp trước đây chủ yếu được quản lý dưới góc độ quốc phòng, an ninh và hàng không. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, khu vực này đang được nhìn nhận như một “biên giới tăng trưởng” mới, nơi có thể hình thành nhiều chuỗi giá trị và mô hình kinh doanh hiện đại.

Các ứng dụng của kinh tế tầm thấp rất đa dạng. Trong nông nghiệp, thiết bị bay không người lái có thể hỗ trợ phun thuốc, giám sát mùa vụ và quản lý sản xuất chính xác. Trong lĩnh vực logistics, UAV giúp tối ưu hoạt động giao hàng chặng cuối, đặc biệt tại các khu vực khó tiếp cận. Bên cạnh đó, công nghệ này còn được ứng dụng trong cứu hộ cứu nạn, quản lý đô thị thông minh, giám sát hạ tầng, an ninh mạng và thu thập dữ liệu phục vụ quản trị hiện đại.

Theo nhận định của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), nếu được phát triển bài bản, kinh tế tầm thấp có thể đạt quy mô khoảng 10 tỷ USD và tạo ra khoảng 1 triệu việc làm chất lượng cao vào năm 2035. Không chỉ mở ra thị trường cho các doanh nghiệp công nghệ, lĩnh vực này còn thúc đẩy sự phát triển của phần mềm điều khiển, trí tuệ nhân tạo, bản đồ số, bảo trì kỹ thuật, bảo hiểm chuyên biệt và các dịch vụ dữ liệu mới.

Điểm đáng chú ý là cả doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp nhỏ đều có cơ hội tham gia. Trong khi các tập đoàn công nghệ có thể phát huy thế mạnh về AI, dữ liệu lớn và điện toán đám mây, các doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể đảm nhận các khâu vận hành, bảo trì, đào tạo nhân lực hoặc cung cấp dịch vụ hỗ trợ. Điều này tạo ra hệ sinh thái phát triển đa tầng, góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Tuy nhiên, cơ hội chỉ có thể trở thành hiện thực khi các rào cản thể chế được tháo gỡ. Hiện nay, hệ thống pháp luật của Việt Nam mới chủ yếu tập trung vào quản lý phương tiện bay, cấp phép hoạt động và bảo đảm an ninh, an toàn. Trong khi đó, kinh tế tầm thấp đòi hỏi một khung pháp lý rộng hơn, bao gồm quản lý không phận, tiêu chuẩn vận hành, bảo hiểm, quyền riêng tư, quản trị dữ liệu, an ninh mạng và cơ chế phối hợp giữa các ngành.

Các chuyên gia cho rằng, Việt Nam cần xem kinh tế tầm thấp là một lĩnh vực chính sách độc lập, thay vì chỉ điều chỉnh thông qua các quy định rời rạc. Việc xây dựng một đạo luật khung hoặc cơ chế thí điểm có kiểm soát (sandbox) sẽ giúp doanh nghiệp có không gian thử nghiệm công nghệ mới, đồng thời tạo cơ sở thực tiễn để cơ quan quản lý hoàn thiện chính sách.

Bài học từ nhiều quốc gia cho thấy, thể chế luôn đóng vai trò đi trước một bước trong việc hình thành các ngành kinh tế mới. Khi có hành lang pháp lý minh bạch, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn đầu tư, đổi mới sáng tạo và mở rộng quy mô hoạt động. Ngược lại, nếu thiếu cơ chế phù hợp, những cơ hội tăng trưởng có thể bị bỏ lỡ hoặc chậm được khai thác.

Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy chuyển đổi số và tìm kiếm các động lực tăng trưởng mới, kinh tế tầm thấp được kỳ vọng sẽ trở thành một lĩnh vực chiến lược trong tương lai. Nhưng để “bầu trời tầm thấp” thực sự trở thành không gian phát triển mới của nền kinh tế, điều cần thiết nhất lúc này vẫn là những bước đột phá về thể chế, chính sách và môi trường thử nghiệm cho đổi mới sáng tạo.