500 ngày giữa "tọa độ lửa" Vị Xuyên

"Mệnh lệnh từ trái tim" đến Chiến dịch 500 ngày

Màu xanh của đại ngàn đã phủ kín những điểm cao ở Vị Xuyên - vùng biên cương từng thuộc tỉnh Hà Giang, nay là tỉnh Tuyên Quang. Nhưng dưới những tầng đất đá từng bị bom đạn cày xới, vẫn còn những người lính chưa thể trở về. Chiến dịch 500 ngày được phát động như sự tiếp nối hành trình tri ân còn dang dở, bắt đầu từ mệnh lệnh của trái tim.

"Tọa độ lửa" của cuộc chiến bảo vệ biên giới

Gần nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ những năm tháng chiến tranh bảo vệ Tổ quốc. Dấu tích bom đạn ở nhiều chiến trường đã dần lùi vào ký ức, nhưng hành trình tìm đồng đội vẫn chưa bao giờ khép lại. Ở đâu đó vẫn còn những người mẹ mong một lần được đón con trở về. Vẫn còn những gia đình nhiều năm chỉ biết thắp nén hương trước dòng chữ "Liệt sĩ chưa biết tên". Và cũng vẫn còn những cựu binh mang theo lời hẹn với đồng đội năm xưa - lời hẹn sẽ đưa các anh trở về khi chiến tranh kết thúc.

Từ những day dứt ấy, ngày 2/4/2026, tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Thành cổ Quảng Trị - biểu tượng của lòng quả cảm và sự hy sinh, Chính phủ phát động Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, phấn đấu tìm kiếm, quy tập được 7.000 hài cốt liệt sĩ và xác định danh tính được khoảng 18.000 mẫu hài cốt liệt sĩ. Chiến dịch tiếp tục khẳng định quyết tâm của Đảng, Nhà nước trong việc thực hiện trách nhiệm thiêng liêng đối với những người đã hiến dâng tuổi xuân và cuộc đời cho độc lập, tự do của Tổ quốc.

Nhiều năm qua, hàng nghìn hài cốt liệt sĩ đã được tìm thấy, đưa về với đất mẹ. Nhiều gia đình sau hàng chục năm chờ đợi cuối cùng cũng có thể gọi đúng tên người thân của mình. Mỗi cuộc đoàn tụ đều khép lại một hành trình dài của ký ức, nhưng cũng nhắc rằng vẫn còn rất nhiều cuộc tìm kiếm chưa thể kết thúc.

Theo Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, cả nước hiện vẫn còn khoảng 175.000 hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy và hơn 300.000 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Sau những con số ấy là hàng trăm nghìn gia đình vẫn chưa có nơi để gửi gắm nỗi nhớ, là những khoảng trống mà thời gian vẫn chưa thể khỏa lấp.

Có lẽ cũng vì thế, tại lễ phát động Chiến dịch 500 ngày, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà đã nói một câu ngắn gọn nhưng lay động lòng người: "Đây còn là mệnh lệnh từ trái tim". Đó không chỉ là sự thôi thúc phải hành động, mà còn là lời khẳng định về trách nhiệm của Đảng, Nhà nước và Nhân dân trong hành trình đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với quê hương, gia đình và tên tuổi của mình.

Từ quyết tâm ấy, Chiến dịch 500 ngày được triển khai tại nhiều địa bàn trọng điểm trên cả nước. Trong đó, Vị Xuyên được nhắc đến như một trong những chiến trường đặc biệt nhất. Và cũng từ nơi từng được gọi là "lò vôi thế kỷ", "cối xay thịt" hay "tọa độ lửa" ấy, một cuộc chạy đua mới đã bắt đầu - cuộc chạy đua với thời gian để hoàn thành lời hẹn còn dang dở của lịch sử.

Cuộc chạy đua với thời gian

Nếu Thành cổ Quảng Trị được chọn là nơi phát động Chiến dịch 500 ngày bởi giá trị biểu tượng của một vùng đất anh hùng, thì Vị Xuyên lại là nơi những mục tiêu của chiến dịch sẽ được thử thách rõ nét nhất.

Sau gần bốn thập kỷ kể từ cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc kết thúc, vùng đất này vẫn còn là một trong những địa bàn có số lượng hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy lớn nhất cả nước. Theo thống kê của tỉnh Tuyên Quang, trên tuyến biên giới thuộc địa bàn tỉnh hiện nay có hơn 4.000 cán bộ, chiến sĩ đã anh dũng hy sinh trong khi thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc. Nhiều người đã trở về với đất mẹ, nhưng vẫn còn không ít người lính nằm lại giữa những sườn núi, khe đá, điểm cao từng là chiến trường khốc liệt năm nào.

Khó khăn lớn nhất của công tác tìm kiếm hiện nay không chỉ nằm ở địa hình hiểm trở, mà còn ở chính sự khắc nghiệt của thời gian. Chiến tranh đã lùi xa hơn 40 năm, những dấu mốc từng được các đơn vị ghi nhớ trong chiến đấu nay phần lớn không còn nguyên vẹn. Sau hàng nghìn trận pháo kích, nhiều quả đồi đã đổi dạng, nhiều khe núi bị đất đá vùi lấp, nhiều hang đá sụp đổ hoàn toàn. Có những khu vực được xác định còn hài cốt liệt sĩ nhưng hiện nằm dưới lớp đất đá dày từ 3 đến 4 mét, khiến phương tiện cơ giới gần như không thể tiếp cận.

Không chỉ địa hình thay đổi, nguồn thông tin phục vụ tìm kiếm cũng ngày càng ít đi. Nhiều đơn vị từng trực tiếp chiến đấu đã giải thể hoặc sáp nhập, hồ sơ lưu trữ không còn đầy đủ như trước. Những cựu chiến binh còn lưu giữ ký ức về từng điểm cao, từng giao thông hào, từng vị trí chôn cất đồng đội nay đều đã ở tuổi xế chiều. Mỗi lần tiếp cận được một nhân chứng cũng đồng nghĩa với việc chạy đua với ký ức đang dần phai nhạt theo năm tháng.

Chính vì vậy, mỗi thông tin về nơi chôn cất ban đầu của một liệt sĩ đều được lực lượng chức năng trân trọng, kiểm chứng qua nhiều nguồn. Từ những cuộc họp thôn, bản, gặp gỡ hội cựu chiến binh, người cao tuổi, đến việc đối chiếu hồ sơ lưu trữ, bản đồ quân sự và khảo sát thực địa, tất cả đều được thực hiện tỉ mỉ trước khi xác định một khu vực tìm kiếm. Theo Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang, qua rà soát đã xác định được 7 khu vực trọng điểm với 147 nguồn thông tin phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

Nhìn từ Vị Xuyên, có thể hiểu vì sao Chiến dịch 500 ngày không chỉ đặt mục tiêu quy tập thêm hàng nghìn hài cốt liệt sĩ hay xác định thêm nhiều danh tính bằng công nghệ ADN. Điều quan trọng hơn là tạo nên một cuộc tổng lực của cả hệ thống chính trị, kết hợp giữa con người, khoa học công nghệ và những ký ức còn sót lại để không bỏ lỡ cơ hội cuối cùng tìm lại những người lính vẫn đang nằm lại nơi chiến trường xưa.