Hà Nội đánh thức “sức mạnh mềm” văn hóa

Từ trầm tích nghìn năm đến “nguồn vốn mềm” vô giá

Hà Nội không chỉ là trung tâm chính trị, hành chính quốc gia mà còn là nơi hội tụ, kết tinh và lan tỏa những giá trị tiêu biểu của văn hóa Việt Nam. Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, việc khơi dậy “sức mạnh mềm” văn hóa được thành phố xác định là nhiệm vụ trọng tâm, mang ý nghĩa chiến lược.

Theo Nghệ sĩ Nhân dân Trần Quốc Chiêm, Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật Hà Nội, nhắc đến Hà Nội là nhắc đến một đô thị có chiều sâu lịch sử, nơi những lớp trầm tích văn hóa gắn liền với quá trình dựng nước và giữ nước của dân tộc.

Hai chữ “văn hiến” được bồi đắp qua truyền thống hiếu học, trọng nhân nghĩa, đề cao đạo lý và trân trọng hiền tài. Vì vậy, gìn giữ hồn cốt Hà Nội cũng chính là góp phần bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Ở góc độ thực tiễn, Thăng Long - Hà Nội sở hữu nguồn tài nguyên văn hóa đặc biệt phong phú. Theo Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hà Nội Nguyễn Thị Thu Huyền, Thủ đô là nơi hội tụ nhiều giá trị về lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng và tôn giáo.

Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Hà Nội có 126 xã, phường, quy mô dân số gần 9 triệu người; trong đó có gần 108.000 người dân tộc thiểu số và 9 tôn giáo được Nhà nước công nhận.

Thành phố đồng thời sở hữu hệ thống di sản đồ sộ với nhiều địa danh tiêu biểu như Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, hồ Hoàn Kiếm, thành Cổ Loa, làng cổ Đường Lâm, chùa Hương, chùa Thầy…

Sự hòa quyện giữa điều kiện tự nhiên, chiều sâu lịch sử và bản sắc văn hóa đã tạo nên “nguồn vốn mềm” vô giá, góp phần định vị hình ảnh và nâng cao sức hấp dẫn của Thủ đô.

Để di sản chuyển mình trong thời đại số

Phát huy “sức mạnh mềm” văn hóa không chỉ dừng lại ở việc bảo tồn các giá trị truyền thống. Hà Nội đang đặt ra yêu cầu kết nối văn hóa với khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và du lịch, từng bước hình thành hệ sinh thái văn hóa - sáng tạo toàn diện, bền vững.

Trong hệ sinh thái đó, di sản, tri thức và sức sáng tạo của con người được chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ và thương hiệu có sức cạnh tranh, qua đó đóng góp trực tiếp vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội của thành phố.

Chuỗi sự kiện “Ngày Văn hóa Việt Nam” được Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội xác định là dịp quan trọng để thúc đẩy quá trình xây dựng và định vị thương hiệu “Hà Nội - Thành phố sáng tạo”. Chủ trương này khuyến khích những cách làm mới trong bảo tồn, phát huy di sản, sáng tạo sản phẩm văn hóa, phát triển các không gian sáng tạo và ứng dụng công nghệ.

Trên thực tế, chiều sâu văn hiến của Thủ đô đang được tiếp nối bằng nhiều hoạt động cụ thể. Công tác bảo tồn, nghiên cứu tại Khu di sản Hoàng thành Thăng Long cùng các đợt khai quật, thăm dò nền móng Điện Kính Thiên đã góp phần làm sáng rõ hơn những giá trị lịch sử, đồng thời mở ra cách tiếp cận mới để đưa di sản đến gần công chúng.

Qua đó, quá khứ không chỉ được lưu giữ mà còn tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại bằng những hình thức sinh động, hấp dẫn và phù hợp hơn với nhu cầu tiếp nhận của xã hội hiện đại.

Chương trình hành động số 08 của Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội thực hiện Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam cũng nhấn mạnh yêu cầu đặt văn hóa và con người ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển. Thành phố đồng thời chú trọng ứng dụng khoa học, công nghệ, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa.

Đây là bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển, khi văn hóa không còn chỉ được nhìn nhận là lĩnh vực cần bảo tồn mà còn là nguồn lực tạo động lực tăng trưởng, nâng cao chất lượng sống và sức cạnh tranh của Thủ đô.

Biến giá trị văn hóa thành động lực phát triển

Trong hành trình phát huy nguồn lực văn hóa, đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật Hà Nội xác định nhiệm kỳ 2026 - 2031 là giai đoạn then chốt để đưa văn hóa, nghệ thuật trở thành nguồn lực nội sinh của thành phố.

Theo đó, Hội sẽ tiếp tục đổi mới phương thức tập hợp, đồng hành với văn nghệ sĩ; tăng cường đối thoại; phát huy vai trò tư vấn, phản biện xã hội và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ nhằm đưa các tác phẩm văn học, nghệ thuật đến gần hơn với công chúng.

Một tác phẩm văn học, bộ phim, triển lãm, chương trình nghệ thuật hay sản phẩm thiết kế lấy cảm hứng từ Hà Nội đều có thể trở thành một “đại sứ” văn hóa. Khi di sản được kể lại bằng ngôn ngữ của thời đại, những giá trị truyền thống không chỉ được bảo tồn mà còn có khả năng tạo ra các sản phẩm và giá trị mới.

Đánh thức “sức mạnh mềm” văn hóa, suy cho cùng, là quá trình biến di sản thành nguồn lực, truyền thống thành động lực, tri thức thành năng lực sáng tạo và tình yêu Hà Nội thành những hành động cụ thể.

Mục tiêu cuối cùng là để mỗi người dân Thủ đô trở thành một “đại sứ nhân dân”, cùng gìn giữ, lan tỏa những giá trị tốt đẹp của Hà Nội. Khi các nguồn lực ấy được khơi thông, văn hóa Thủ đô sẽ không chỉ nằm lại trong quá khứ mà trở thành động lực giúp Hà Nội tự tin hội nhập, nâng cao vị thế và phát triển bền vững.