Đừng để áp lực và thói quen xấu trở thành bệnh lý ở tuổi học trò

Phía sau điểm số là nhu cầu được lắng nghe

Một học sinh thường xuyên mệt mỏi, mất ngủ, ngại đến lớp hoặc giảm hứng thú với những hoạt động từng yêu thích có thể đang gặp khó khăn cần được hỗ trợ. Tuy nhiên, những thay đổi ấy đôi khi bị người lớn xem là lười học, thiếu cố gắng hoặc biểu hiện nhất thời của tuổi mới lớn.

Lịch học dày, kỳ thi nối tiếp và kỳ vọng vượt quá khả năng có thể tạo sức ép lên học sinh. Khi kết quả học tập trở thành thước đo chủ yếu để đánh giá, các em dễ lo sợ mắc lỗi, thất vọng về bản thân hoặc giấu những khó khăn đang trải qua.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trên phạm vi toàn cầu, khoảng một trong bảy người từ 10 đến 19 tuổi có rối loạn sức khỏe tâm thần.

Trầm cảm, lo âu và rối loạn hành vi nằm trong nhóm nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật, suy giảm chức năng ở lứa tuổi này. Đây là số liệu toàn cầu, không thể dùng thay cho tỷ lệ học sinh Việt Nam.

Dù vậy, không phải mọi biểu hiện căng thẳng đều là bệnh lý. Điều cần quan tâm là mức độ, thời gian kéo dài và ảnh hưởng đến giấc ngủ, việc học, sinh hoạt, quan hệ của trẻ.

Gia đình cần trò chuyện, tránh so sánh con với bạn bè và tìm hỗ trợ chuyên môn khi những bất thường kéo dài.

Bảo vệ học sinh cả trong lớp học và trên mạng

Bạo lực học đường không chỉ là xô xát. Chế giễu ngoại hình, xúc phạm, cô lập hoặc phát tán thông tin riêng tư cũng có thể khiến học sinh tổn thương.

Trên mạng, nội dung gây hại có thể tiếp tục lan truyền sau giờ học, khiến các em cảm thấy khó tìm được nơi an toàn.

WHO xác định bắt nạt và những trải nghiệm tiêu cực tại gia đình, trường học hoặc không gian số là các yếu tố làm tăng nguy cơ gặp vấn đề sức khỏe tâm thần ở trẻ em, thanh thiếu niên.

Nhà trường cần có kênh tiếp nhận phản ánh dễ tiếp cận, bảo vệ thông tin và xử lý kịp thời. Khi trẻ lên tiếng, người lớn cần lắng nghe, xác minh, tránh trách ngược nạn nhân.

Nếu có dấu hiệu tự làm hại bản thân, cần bảo đảm an toàn và đưa trẻ đến cơ sở y tế để được hỗ trợ ngay.

Quan tâm đôi mắt, hệ vận động và bữa ăn

Bên cạnh tâm lý, sức khỏe thể chất cũng cần được theo dõi thường xuyên. Với cận thị, không nên quy toàn bộ nguyên nhân cho thiếu sáng, ngồi sai tư thế hay sử dụng điện thoại.

Di truyền và môi trường đều có vai trò; hoạt động nhìn gần kéo dài và thời gian ngoài trời hạn chế là những yếu tố đáng lưu ý. Viện Mắt Quốc gia Hoa Kỳ cho biết, trẻ dành nhiều thời gian ngoài trời ít có khả năng bị cận thị hơn.

Gia đình nên tạo điều kiện cho trẻ hoạt động ngoài trời, nghỉ xen kẽ khi học hoặc dùng màn hình. Các biểu hiện nheo mắt, nhìn sát sách, khó nhìn bảng cần được kiểm tra thị lực, thay vì chờ đến khi kết quả học tập bị ảnh hưởng.

Ngồi lâu, bàn ghế không phù hợp và mang cặp quá nặng có thể gây đau mỏi cổ, vai, lưng. Tuy nhiên, cần phân biệt đau cơ xương với vẹo cột sống cấu trúc.

Theo Học viện Phẫu thuật Chỉnh hình Hoa Kỳ, tư thế xấu và cặp nặng không được xem là nguyên nhân gây vẹo cột sống vô căn. Trẻ có vai lệch, thân mình mất cân đối hoặc đau kéo dài cần được khám.

Bữa ăn cũng không nên bị xem nhẹ trong lịch học bận rộn. Gia đình cần duy trì ăn uống đều đặn, đa dạng thực phẩm, hạn chế việc dùng đồ ăn vặt thay bữa chính.

Nước ngọt, trà sữa và bánh kẹo nhiều đường cần được kiểm soát; WHO xác định đường tự do trong thực phẩm, đồ uống là yếu tố nguy cơ phổ biến của sâu răng.

Tạo điều kiện để học sinh sống khỏe mỗi ngày

Thời gian học và giải trí trước màn hình có thể lấn át cơ hội vận động. Theo WHO, trẻ em và thanh thiếu niên từ 5 đến 17 tuổi nên vận động thể lực cường độ vừa đến mạnh trung bình ít nhất 60 phút mỗi ngày, tính trên cả tuần. Hoạt động có thể gồm đi bộ nhanh, chạy, đạp xe, chơi thể thao và trò chơi vận động phù hợp.

Để thực hiện, nhà trường cần bảo đảm giờ thể dục, giờ nghỉ và không gian vui chơi. Gia đình nên cùng trẻ vận động, thống nhất thời gian sử dụng thiết bị, dành thời gian cho giấc ngủ và những cuộc trò chuyện không xoay quanh điểm số.

Chăm sóc sức khỏe học đường cần sự phối hợp thường xuyên giữa gia đình, nhà trường và ngành y tế. Khám định kỳ, tư vấn tâm lý, bữa ăn an toàn và cơ chế phát hiện sớm phải trở thành những việc làm cụ thể.

Một môi trường giáo dục chất lượng cần giúp học sinh học tập tiến bộ, đồng thời được khỏe mạnh, được bảo vệ và có người đồng hành khi gặp khó khăn.