TAND tỉnh Lào Cai tập huấn nghiệp vụ cho Hội thẩm nhân dân

Tham dự hội nghị có lãnh đạo TAND tỉnh Lào Cai; lãnh đạo các tòa, phòng thuộc TAND tỉnh; Chánh án TAND các khu vực; cán bộ phụ trách các Đoàn HTND cùng đội ngũ HTND của TAND hai cấp tỉnh Lào Cai.

Hội nghị tập huấn bám sát yêu cầu thực tiễn, tập trung vào cơ cấu tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn của TAND; vị trí, vai trò, nhiệm vụ của HTND; kỹ năng tham gia xét xử các vụ án hình sự, dân sự và hành chính.

Phát huy vai trò đại diện nhân dân trong hoạt động xét xử

Trình bày chuyên đề về cơ cấu tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn của TAND và vị trí, vai trò, nhiệm vụ của HTND, đồng chí Lê Thái Hưng, Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, Chánh án TAND tỉnh Lào Cai, thông tin những nội dung mới của Luật Tổ chức TAND cùng yêu cầu đổi mới tổ chức, hoạt động của hệ thống Tòa án trong giai đoạn hiện nay.

Theo chuyên đề, HTND là người đại diện của nhân dân tham gia xét xử tại Tòa án, cùng Thẩm phán quyết định việc giải quyết vụ án, góp phần bảo đảm tính dân chủ, khách quan trong hoạt động tư pháp. Khi được phân công tham gia Hội đồng xét xử, HTND có trách nhiệm nghiên cứu hồ sơ trước khi mở phiên tòa; tham gia xét hỏi, tranh tụng, nghị án và biểu quyết các vấn đề thuộc thẩm quyền. Trong xét xử, Thẩm phán và HTND độc lập, chỉ tuân theo pháp luật; HTND ngang quyền với Thẩm phán khi quyết định các vấn đề của vụ án.

Các quy định mới cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với trách nhiệm của HTND. Bên cạnh việc tham gia xét xử, HTND có trách nhiệm dự các phiên tòa rút kinh nghiệm, hội nghị tổng kết công tác xét xử để trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, thường xuyên nâng cao trình độ và kỹ năng thực hiện nhiệm vụ.

Nhiệm kỳ của HTND TAND cấp tỉnh và TAND khu vực theo nhiệm kỳ của HĐND cấp tỉnh đã bầu ra HTND. Khi HĐND hết nhiệm kỳ, HTND tiếp tục làm nhiệm vụ cho đến khi HĐND khóa mới bầu ra HTND mới. Quy định này góp phần bảo đảm tính liên tục trong hoạt động xét xử và phát huy trách nhiệm của người đại diện nhân dân tại Tòa án.

Thông tin về kết quả công tác năm 2025, lãnh đạo TAND tỉnh Lào Cai cho biết, TAND hai cấp đã giải quyết 12.125 trong tổng số 12.204 vụ, việc các loại, đạt tỷ lệ 99,35%. Trong đó, xét xử, giải quyết 7.371 vụ, việc; ban hành 4.754 quyết định về thi hành án hình sự; tỷ lệ hòa giải, đối thoại thành đạt 64,6%; tổ chức 281 phiên tòa rút kinh nghiệm đối với 84 Thẩm phán.

Cùng với nhiệm vụ chuyên môn, TAND tỉnh đã triển khai sắp xếp 18 TAND cấp huyện thành 9 TAND khu vực; thực hiện sáp nhập TAND tỉnh Lào Cai và TAND tỉnh Yên Bái thành TAND tỉnh Lào Cai từ ngày 1/7/2025. Những kết quả đạt được có sự đóng góp tích cực, trách nhiệm của đội ngũ HTND trong quá trình tham gia xét xử.

Cần có kỹ năng năng xét xử án hình sự

Tại hội nghị, đồng chí Phùng Chí Thiện trình bày chuyên đề “Kỹ năng tham gia xét xử các vụ án hình sự của HTND”. Chuyên đề tập trung vào phương pháp nghiên cứu hồ sơ, kiểm tra thủ tục tố tụng, phân tích, đối chiếu và đánh giá tài liệu, chứng cứ; đồng thời chỉ ra các tình huống thường phát sinh trong quá trình chuẩn bị và tiến hành xét xử.

Đồng chí Phùng Chí Thiện nhấn mạnh, nghiên cứu hồ sơ vụ án hình sự là hoạt động thường xuyên, có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giải quyết vụ án. Việc nghiên cứu phải được thực hiện nghiêm túc, chặt chẽ, khoa học; nếu thực hiện qua loa, thiếu toàn diện có thể dẫn đến bản án bị hủy, sửa, thậm chí gây oan, sai hoặc bỏ lọt tội phạm.

Ngay sau khi tiếp nhận hồ sơ, Thẩm phán và HTND cần kiểm tra số lượng bút lục, tài liệu, vật chứng theo bảng kê; đặc biệt lưu ý việc giao nhận cáo trạng và chuyển giao vật chứng. Mỗi tài liệu, chứng cứ phải được xem xét trên ba phương diện: tính hợp pháp, tính khách quan và tính liên quan. Việc đánh giá tổng hợp chỉ được tiến hành sau khi đã nghiên cứu đầy đủ các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ.

Chuyên đề giới thiệu hai phương pháp nghiên cứu hồ sơ hình sự thường được áp dụng. Phương pháp thứ nhất nghiên cứu theo trình tự tố tụng, bắt đầu từ quyết định khởi tố vụ án, quyết định khởi tố bị can, các quyết định phê chuẩn, biện pháp ngăn chặn, kết luận điều tra và cáo trạng. Phương pháp này giúp người nghiên cứu giữ được sự khách quan, song cần nhiều thời gian để nắm toàn bộ diễn biến vụ án.

Phương pháp thứ hai bắt đầu từ cáo trạng, sau đó đối chiếu ngược với kết luận điều tra và các tài liệu, chứng cứ khác để kiểm tra tính xác thực, đúng đắn của quyết định truy tố. Cách làm này thuận lợi về thời gian nhưng đòi hỏi người nghiên cứu phải thận trọng, tránh bị chi phối bởi quan điểm của cơ quan điều tra hoặc quan điểm truy tố của VKS.

Khi nghiên cứu cáo trạng, HTND cần xác định rõ hành vi bị truy tố đối với từng bị cáo, chứng cứ buộc tội, tội danh, điều khoản áp dụng, tình tiết định khung, tăng nặng, giảm nhẹ và yêu cầu bồi thường thiệt hại. Tiếp đó, kết luận điều tra phải được đối chiếu với cáo trạng để phát hiện sự khác biệt về hành vi, diện truy tố, tội danh, điều luật áp dụng và vai trò của từng người trong vụ án có đồng phạm.

Đối với lời khai, việc nghiên cứu cần tiến hành theo trình tự thời gian, so sánh giữa các lần khai và đối chiếu với chứng cứ vật chất. HTND phải làm rõ nội dung bị cáo thừa nhận hoặc không thừa nhận, nguyên nhân thay đổi lời khai, động cơ, mục đích phạm tội, thái độ khai báo; đồng thời kiểm tra việc bảo đảm quyền bào chữa, thủ tục hỏi cung và tính hợp pháp của biên bản.

Lời khai của người làm chứng, bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan phải được đánh giá trong mối liên hệ với điều kiện quan sát, quan hệ giữa các bên và các chứng cứ khác. Những mâu thuẫn trong lời khai cần được ghi chép, đối chiếu, làm rõ bằng tài liệu, vật chứng, kết luận giám định, biên bản đối chất hoặc các hoạt động tố tụng phù hợp.

Chuyên đề cũng lưu ý việc nghiên cứu tài liệu về nhân thân bị cáo, độ tuổi, tiền án, tiền sự, hoàn cảnh gia đình, tình trạng sức khỏe và năng lực trách nhiệm hình sự. Đối với người dưới 18 tuổi, cần xác định chính xác ngày, tháng, năm sinh, thành phần Hội đồng xét xử, người bào chữa và người đại diện để bảo đảm đúng quy định pháp luật.

Các biên bản khám nghiệm hiện trường, sơ đồ hiện trường, vật chứng, tài liệu thu giữ, kết quả nhận dạng, thực nghiệm điều tra, kết luận giám định và định giá tài sản phải được nghiên cứu kỹ. Với các vụ án giao thông, giết người, cố ý gây thương tích, hiện trường và cơ chế hình thành thương tích có giá trị đặc biệt trong việc kiểm chứng lời khai, xác định hành vi và hậu quả.

Sau khi nghiên cứu hồ sơ, HTND cần lập tiểu hồ sơ phục vụ phiên tòa, tóm tắt nội dung vụ án, tội danh, chứng cứ buộc tội, gỡ tội, các điểm mâu thuẫn và số bút lục cần sử dụng. Cùng với đó, cần xây dựng kế hoạch xét hỏi, dự kiến tình huống bị cáo phản cung, chối tội hoặc thay đổi lời khai; chuẩn bị câu hỏi trọng tâm, câu hỏi mở và phương án công bố tài liệu, chứng cứ khi cần thiết.

Từ thực tiễn xét xử, đồng chí Phùng Chí Thiện chỉ ra một số sai sót thường gặp như bỏ sót tình tiết giảm nhẹ hoặc tình tiết định khung tăng nặng; nhận định chưa chính xác về tính chất, mức độ hành vi phạm tội; xử lý vật chứng khi chưa làm rõ quyền sở hữu; phát hiện vi phạm tố tụng quá muộn, sau khi vụ án đã được quyết định đưa ra xét xử.

Một nội dung được quan tâm là việc lưu giữ, xử lý vật chứng chứa dữ liệu điện tử như USB, thẻ nhớ sao lưu từ camera an ninh. Chuyên đề đề nghị có hướng dẫn thống nhất để vừa bảo đảm quản lý vật chứng đúng pháp luật, vừa giữ được nguồn chứng cứ phục vụ xét xử, xét xử lại hoặc xem xét vụ án theo các thủ tục tố tụng khác.

Củng cố kỹ năng xét xử dân sự và hành chính

Đối với lĩnh vực dân sự, Thạc sĩ Phạm Hồng Quân, Phó Chánh án TAND tỉnh Lào Cai, trao đổi về những quy định chung của phiên tòa sơ thẩm, thành phần Hội đồng xét xử, sự có mặt của đương sự, hoạt động tranh tụng, nghị án và tuyên án.

Báo cáo viên nhấn mạnh, tại phiên tòa dân sự sơ thẩm, mọi tài liệu, chứng cứ phải được xem xét đầy đủ, khách quan, toàn diện và công khai theo quy định. Hội đồng xét xử phải lắng nghe ý kiến của nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan cùng những người tham gia tố tụng khác; trực tiếp kiểm tra, đối chiếu chứng cứ và căn cứ kết quả tranh tụng để ban hành bản án, quyết định đúng pháp luật, có sức thuyết phục.

HTND cần xác định những vấn đề trọng tâm của vụ án, dự kiến tình huống phát sinh tại phiên tòa và trao đổi với Thẩm phán - Chủ tọa phiên tòa về những nội dung còn chưa rõ. Khi nghị án, các thành viên Hội đồng xét xử chỉ căn cứ vào tài liệu, chứng cứ đã được xem xét tại phiên tòa, kết quả tranh tụng và quy định của pháp luật.

Chuyên đề kỹ năng giải quyết vụ án hành chính do đồng chí Trần Văn Nghĩa, Phó Chánh án TAND tỉnh Lào Cai, trình bày, tập trung vào quy trình nhận, xem xét và xử lý đơn khởi kiện; xác định thẩm quyền; thụ lý vụ án; thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ; tổ chức đối thoại; chuẩn bị xét xử và tiến hành phiên tòa.

Theo báo cáo viên, trong giải quyết án hành chính, việc xác định đúng đối tượng khởi kiện, người bị kiện, thời hiệu và thẩm quyền có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. HTND cần nghiên cứu đầy đủ căn cứ ban hành quyết định hành chính hoặc thực hiện hành vi hành chính bị khởi kiện; đánh giá tính hợp pháp về thẩm quyền, trình tự, thủ tục và nội dung; đồng thời bảo đảm quyền tiếp cận tài liệu, chứng cứ và quyền tranh tụng của các bên.

Bên cạnh phần trình bày của các báo cáo viên, hội nghị dành thời gian để đại biểu trao đổi khó khăn, vướng mắc, phân tích tình huống nghiệp vụ và chia sẻ kinh nghiệm tham gia Hội đồng xét xử. Các nội dung được truyền đạt theo hướng kết hợp quy định pháp luật với thực tiễn, giúp HTND chủ động hơn trong nghiên cứu hồ sơ, xét hỏi, đánh giá chứng cứ và nghị án.

Thông qua hội nghị, đội ngũ HTND của TAND hai cấp tỉnh Lào Cai được bổ sung kiến thức, củng cố kỹ năng và nâng cao trách nhiệm khi tham gia xét xử. Đây là hoạt động thiết thực góp phần nâng cao chất lượng giải quyết các loại vụ án, bảo đảm các phán quyết khách quan, đúng pháp luật, bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân và quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.