Đề xuất cấm thế hệ sinh từ năm 2010 mua thuốc lá suốt đời
Từ đề xuất không cho người sinh từ năm 2010 mua thuốc lá suốt đời đến phương án nâng độ tuổi được phép mua từ 18 lên 21, các đại biểu Quốc hội đưa ra những giải pháp khác nhau nhằm ngăn người trẻ tiếp cận và lệ thuộc nicotine.
Chiều 9/11, thảo luận về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, đại biểu Lê Hoàng Anh (đại biểu chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính, đoàn Gia Lai) đề xuất cấm bán thuốc lá đối với những người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau, kể cả khi họ đã trưởng thành.
Theo đề xuất, chính sách có hiệu lực từ ngày 1/1/2028, thời điểm những người sinh đầu năm 2010 vừa tròn 18 tuổi. Những người sinh trước mốc này vẫn được mua thuốc lá khi đủ tuổi theo quy định hiện hành.
Đại biểu cho rằng, cách tiếp cận theo thế hệ sẽ ngăn việc mỗi năm có thêm một nhóm thanh niên bước vào độ tuổi được phép mua thuốc lá, qua đó hạn chế nguy cơ hình thành thói quen hút thuốc và nghiện nicotine từ sớm. Việc kiểm soát có thể thực hiện thông qua đối chiếu ngày sinh trên căn cước công dân hoặc ứng dụng VNeID.
Lý giải đề xuất, ông Lê Hoàng Anh dẫn số liệu điều tra năm 2021 cho thấy, tỷ lệ hút thuốc ở nam giới trong nhóm 15-19 tuổi là 5,46%, nhưng tăng lên 32,6% ở nhóm 20-24 tuổi, cao gần 6 lần. Theo ông, điều này cho thấy nguy cơ nhiều người trẻ bắt đầu hút thuốc sau khi bước qua tuổi 18.
Đại biểu cũng viện dẫn dự báo cho rằng, ngay cả khi triển khai các biện pháp như tăng thuế thuốc lá, cấm trưng bày và mở rộng môi trường không khói thuốc, tỷ lệ hút thuốc ở nam giới đến năm 2045 vẫn có thể trên 28%.
Theo mô hình dự báo được đại biểu Lê Hoàng Anh dẫn, nếu áp dụng lệnh cấm theo thế hệ, đến năm 2045 có thể giúp hơn 3 triệu nam giới không rơi vào tình trạng nghiện thuốc lá, đưa tỷ lệ hút thuốc ở nam giới xuống 21%. Ngay cả khi mức độ tuân thủ chỉ ở mức trung bình, số người hút thuốc cũng có thể giảm khoảng 1,7 triệu.
Đề xuất nâng tuổi mua thuốc lá lên 21
Cùng hướng tới mục tiêu hạn chế thanh niên tiếp cận thuốc lá, đại biểu Nguyễn Hải Long (đoàn TP. Đà Nẵng) đề nghị nâng độ tuổi được phép mua thuốc lá từ 18 lên 21, thay vì áp dụng lệnh cấm theo thế hệ.
Theo đại biểu, giai đoạn 18-21 tuổi là thời điểm nhiều người trẻ bắt đầu có thu nhập riêng, rời môi trường gia đình và tiếp xúc với những môi trường xã hội mới. Đây cũng là giai đoạn cần tăng cường các biện pháp bảo vệ trước nguy cơ tiếp cận thuốc lá.
Ông cho biết ít nhất 15 quốc gia đã áp dụng độ tuổi được mua thuốc lá là 21. Từ đó, đại biểu đề xuất Việt Nam nâng dần độ tuổi theo lộ trình từ 18 lên 19, 20 và 21, mỗi mốc có hiệu lực từ ngày 1/1 hằng năm, bắt đầu từ năm 2028.
Theo đại biểu Nguyễn Hải Long, việc điều chỉnh theo từng giai đoạn sẽ giúp hạn chế tác động đối với những người đang đủ tuổi mua thuốc lá theo quy định hiện hành, đồng thời từng bước thu hẹp nhóm thanh niên được phép tiếp cận sản phẩm này.
Đặt vấn đề về tính khả thi khi kiểm soát độ tuổi
Ở góc độ thực thi, đại biểu Phạm Văn Hòa (đoàn Đồng Tháp) quan tâm đến cách xác minh độ tuổi người mua, nhất là trong trường hợp người trẻ khẳng định đã đủ 18 tuổi hoặc mua thuốc lá hộ người thân.
Đại biểu cho rằng nếu thiếu phương thức kiểm tra cụ thể, người bán có thể gặp khó khăn trong việc xác định chính xác độ tuổi khách hàng. Trong khi đó, hoạt động kinh doanh thường chịu áp lực tiêu thụ hàng hóa, nên quy định cấm bán thuốc lá cho người chưa đủ tuổi cần đi kèm cơ chế kiểm soát phù hợp.
Đại biểu Phạm Văn Hòa đề nghị nghiên cứu giải pháp thực thi cụ thể, bảo đảm trẻ em và thanh thiếu niên không dễ dàng tiếp cận, mua được thuốc lá.
Những ý kiến tại nghị trường cho thấy các đại biểu đang đặt ra nhiều phương án nhằm tăng cường bảo vệ thế hệ trẻ trước tác hại của thuốc lá. Bên cạnh mục tiêu hạn chế người trẻ tiếp cận nicotine, tính khả thi, lộ trình áp dụng và cơ chế kiểm tra độ tuổi cũng là những vấn đề cần được cân nhắc trong quá trình hoàn thiện Dự án luật.