Bộ Y tế đề xuất siết chặt điều kiện hiến mô đối với người dưới 18 tuổi
Dự thảo luật mới đề xuất cấm lấy bộ phận cơ thể người dưới 18 tuổi khi còn sống, chỉ cho phép hiến mô tái sinh cứu người thân dưới sự kiểm soát chặt chẽ nhằm bảo vệ trẻ em và tăng cơ hội điều trị cho bệnh nhi.
Chiều 27/10, Bộ Y tế tổ chức họp báo thông tin về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).
Tại cuộc họp, lãnh đạo Bộ Y tế đã giải đáp nhiều vấn đề dư luận quan tâm, bao gồm đề xuất quy định hiến mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi.
Theo số liệu ghi nhận, áp lực điều trị cho bệnh nhi suy tạng và mắc các bệnh lý huyết học ngày càng gia tăng, với khoảng 55 ca cần ghép gan và 60 ca cần ghép thận mỗi năm, trong đó danh sách chờ ghép gan tích lũy đã lên tới khoảng 200 trường hợp.
Đối với kỹ thuật ghép tế bào gốc tạo máu vốn là cơ hội chữa khỏi duy nhất cho nhiều bệnh nhân ung thư máu, suy tủy hay tan máu bẩm sinh (thalassemia), năng lực đáp ứng trong nước hiện mới chỉ đạt khoảng 30% nhu cầu thực tế.
Khác biệt lớn về kích thước giải phẫu và khả năng tương thích sinh học khiến nguồn tạng từ người trưởng thành rất khó áp dụng cho trẻ nhỏ, trong khi Luật năm 2006 lại chưa cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh khi còn sống hoặc hiến mô, tạng sau khi qua đời.
Nhằm tháo gỡ điểm nghẽn chuyên môn nhưng vẫn đặt mục tiêu bảo vệ trẻ em lên trên hết, ban soạn thảo dự thảo luật sửa đổi đã đưa ra phương án phân định rạch ròi giữa các hình thức hiến tặng.
Nguyên tắc bao trùm được Bộ Y tế khẳng định là cấm tuyệt đối hành vi lấy bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi khi còn sống. Cơ chế mở rộng chỉ áp dụng duy nhất đối với các loại mô có khả năng tái sinh, tiêu biểu là tế bào gốc tạo máu lấy từ tủy xương, và chỉ được tiến hành trong trường hợp không tìm được người hiến trưởng thành phù hợp.
Đáng chú ý, cơ quan soạn thảo đang nghiên cứu thu hẹp diện tiếp nhận từ người dưới 15 tuổi, định hướng giới hạn đối tượng thụ hưởng chỉ gồm anh, chị, em ruột thay vì mở rộng sang các thành viên khác trong gia đình.
Quy trình bảo vệ ý chí của người chưa thành niên cũng được thiết kế nhiều tầng nấc nhằm loại trừ hoàn toàn nguy cơ áp đặt hay cưỡng ép.
Theo dự thảo, việc hiến mô không thể chỉ dựa vào chữ ký của cha mẹ hay người giám hộ mà bắt buộc phải có sự tự nguyện đồng thuận của chính bệnh nhi sau khi được tư vấn độc lập về mặt sức khỏe và tâm lý.
Bất kỳ sự phản đối nào của trẻ, ở bất cứ thời điểm nào trước và trong quá trình can thiệp y tế, đều phải được tôn trọng tuyệt đối và dừng quy trình ngay lập tức.
Đối với trường hợp người dưới 18 tuổi hiến tạng sau khi qua đời, yêu cầu bắt buộc là người hiến đã bày tỏ nguyện vọng hoặc đăng ký trước khi mất, được người đại diện đồng ý bằng văn bản và phải có kết luận đồng thuận của Hội đồng xác định chết não hoặc chết tuần hoàn độc lập hoàn toàn với ê-kíp điều trị và ghép tạng.
Song song với việc mở rộng nguồn hiến cho bệnh nhi, dự thảo luật tăng cường các biện pháp phòng ngừa hành vi thương mại hóa và trục lợi thân thể. Độ tuổi hiến sống bộ phận cơ thể cho người ngoài gia đình được đề xuất nâng lên từ đủ 25 tuổi trở lên, đi kèm quy trình xác minh nhân thân nghiêm ngặt.
Hệ sinh thái pháp lý mới cũng bổ sung chế tài cấm các hành vi lợi dụng giám hộ, nhận con nuôi để lấy mô tạng, cấm tạo phôi lấy tế bào, cấm lấy mô tạng từ bào thai hoặc đưa công dân ra nước ngoài cấy ghép trái phép.
Mọi hoạt động điều phối mô không tái sinh và bộ phận cơ thể người bắt buộc phải vận hành tập trung qua hệ thống điều phối quốc gia kết nối Cơ sở dữ liệu quốc gia về y tế, bảo đảm tính công khai, minh bạch tuyệt đối và tạo niềm tin xã hội đối với nghĩa cử hiến tặng nhân đạo.
Theo PGS.TS Dương Đức Hùng, Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, một nội dung quan trọng khác là bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm, gồm lợi dụng quan hệ giám hộ hoặc nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên; tạo phôi nhằm lấy tế bào; lấy mô, bộ phận cơ thể từ bào thai và tổ chức đưa người Việt Nam ra nước ngoài hiến, ghép bộ phận cơ thể trái quy định.
Phát biểu tại buổi họp báo, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nhấn mạnh hiến mô, tạng là nghĩa cử nhân văn, thể hiện truyền thống tương thân tương ái của dân tộc.
"Để chính sách đi vào cuộc sống, người dân cần hiểu đúng và đồng thuận. Bộ Y tế mong muốn các cơ quan báo chí tiếp tục đồng hành, thông tin chính xác, khách quan, góp phần tạo sự đồng thuận xã hội và lan tỏa tinh thần hiến tặng sự sống", Bộ trưởng nói.