Sửa Bộ luật Hình sự: Sẽ kết hợp hài hòa giữa nghiêm trị với khoan hồng

Việc lợi dụng tư cách pháp nhân để phạm tội, cùng những hành vi mới trong lĩnh vực công nghệ, kinh tế và tài sản mã hóa, đặt ra yêu cầu hoàn thiện căn cứ xử lý hình sự. Theo Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang, việc sửa đổi Bộ luật cần vừa tăng hiệu quả phòng, chống tội phạm, vừa bảo vệ doanh nghiệp kinh doanh chân chính và kết hợp nghiêm trị với khoan hồng.

Phát biểu giải trình tại phiên thảo luận ở hội trường Quốc hội về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) vào sáng nay (ngày 27/10), Bộ trưởng Bộ Công an, Đại tướng Lương Tam Quang cho biết cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cùng các cơ quan liên quan nghiên cứu, tiếp thu ý kiến đại biểu để hoàn thiện dự thảo.

Mở rộng trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại

Theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, đa số đại biểu Quốc hội nhất trí với các nội dung sửa đổi, bổ sung liên quan đến pháp nhân thương mại; một số ý kiến đề nghị cân nhắc việc mở rộng trách nhiệm hình sự đối với từng tội danh.

Cơ quan soạn thảo cho rằng việc mở rộng phạm vi này xuất phát từ thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm và yêu cầu hoàn thiện cơ chế xử lý hành vi lợi dụng tư cách pháp nhân để phạm tội.

Nhiều trường hợp núp bóng doanh nghiệp để thực hiện hành vi nguy hiểm, gây thiệt hại lớn cho người dân và doanh nghiệp nhưng chưa được quy định trong Bộ luật Hình sự, khiến việc xử lý có trường hợp mới dừng ở mức hành chính hoặc chưa đáp ứng yêu cầu răn đe, khắc phục hậu quả.

Dự thảo đã mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại đối với 24 tội danh, tập trung vào các nhóm tội về mua bán người, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, kinh doanh thương mại, dịch vụ, môi trường, thực phẩm, ma túy, xâm phạm dữ liệu cá nhân và các tội về bảo hiểm, hóa đơn, chứng từ.

Bộ trưởng nhấn mạnh việc bổ sung được rà soát trên cơ sở tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm và các cam kết quốc tế của Việt Nam. Đồng thời, dự thảo quán triệt tinh thần Nghị quyết số 68 về phát triển kinh tế tư nhân, hướng tới bảo vệ doanh nghiệp kinh doanh chân chính và tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh an toàn, minh bạch, bình đẳng, lành mạnh.

Bổ sung tội danh, xử lý hành vi phạm tội mới

Một nội dung đáng chú ý khác là dự thảo bổ sung 11 tội danh mới, xuất phát từ những hành vi nguy hiểm cho xã hội phát sinh trong lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ thông tin và kinh tế, chưa được nhận diện hoặc chưa phổ biến khi sửa đổi Bộ luật Hình sự năm 2015.

Các tội danh mới được đề cập gồm tội vi phạm quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; tội vi phạm quy định về tài sản mã hóa, thị trường tài sản mã hóa; tội tổ chức khai thác thủy sản trái phép; các tội xâm phạm an ninh mạng; tội phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt và tội tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; tội thành lập, tham gia nhóm tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia.

Theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, những bổ sung này nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn, đồng thời phục vụ việc thực hiện các cam kết quốc tế. Trong đó, quy định về khai thác thủy sản trái phép gắn với nỗ lực gỡ thẻ vàng IUU; các tội phạm về an ninh mạng phù hợp với Công ước Hà Nội về chống tội phạm mạng; các tội liên quan đến vũ khí hủy diệt hàng loạt đáp ứng khuyến nghị của FATF; các quy định về nhóm tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia nhằm nội luật hóa công ước của Liên hợp quốc về phòng, chống loại tội phạm này.

Dự thảo cũng rà soát các tội danh cần thiết phải truy cứu trách nhiệm hình sự từ giai đoạn chuẩn bị phạm tội, quy định tại khoản 2 Điều 14. Theo Bộ trưởng, việc xử lý từ giai đoạn này nhằm chủ động phòng ngừa, ngăn chặn tội phạm trước khi hậu quả xảy ra. Dự thảo quy định 35 tội danh phải chịu trách nhiệm hình sự ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội.

Kết hợp nghiêm trị với khoan hồng

Bên cạnh mở rộng phạm vi xử lý, Bộ trưởng Bộ Công an cho biết dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) cũng có sự kết hợp giữa nghiêm trị với khoan hồng, nhân đạo thông qua các chế định về loại trừ trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự, giảm hình phạt và xóa án tích; đồng thời bỏ một số tội danh, hành vi trong cấu thành tội phạm và nâng định mức tiền làm căn cứ xử lý hình sự ở nhiều tội danh.

Theo Bộ trưởng, những điều chỉnh này nhằm loại trừ các hành vi chưa đến mức phải xử lý hình sự, phù hợp với tình hình phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời vẫn tạo cơ sở pháp lý để xử lý nghiêm những hành vi nguy hiểm.

Bộ trưởng khẳng định dự thảo hướng tới sự kết hợp giữa nghiêm trị với khoan hồng, nhân đạo; bổ sung tội danh và hành vi phạm tội mới để bảo vệ người dân, doanh nghiệp và lợi ích của Nhà nước, đáp ứng yêu cầu xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh và tăng cường hội nhập quốc tế.

Sau phiên thảo luận, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, các bộ, ngành liên quan nghiên cứu, tiếp thu, giải trình ý kiến đại biểu, báo cáo Chính phủ để chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp này.

Mai Anh-Thùy Giang