Đề xuất mở rộng nguồn tuyển Thư ký Tòa án chuyên biệt

Tòa án nhân dân tối cao (TANDTC) đang lấy ý kiến rộng rãi đối với dự thảo Thông tư quy định về tuyển dụng, bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức Thư ký Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế.

Theo dự thảo, việc tuyển dụng, lựa chọn đội ngũ này được thực hiện theo hướng công khai, minh bạch, khách quan, bình đẳng, cạnh tranh, đáp ứng yêu cầu chuyên môn hóa cao và phù hợp với đặc thù giải quyết các vụ việc, tranh chấp tại Trung tâm tài chính quốc tế.

Không giới hạn nguồn tuyển ở chức danh Thư ký Tòa án

Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo là mở rộng nguồn nhân sự có thể trở thành Thư ký Tòa án chuyên biệt.

Theo đó, Thư ký Tòa án chuyên biệt gồm hai nhóm: người làm việc theo chế độ hợp đồng, trong đó có công dân Việt Nam không phải là công chức Tòa án và người nước ngoài; và công chức đang công tác trong hệ thống TAND được lựa chọn, bố trí, bổ nhiệm.

Đối với công chức Tòa án, dự thảo quy định nguồn lựa chọn không giới hạn ở công chức đang giữ chức danh Thư ký Tòa án. Công chức ở các chức danh, vị trí công tác khác nhau trong hệ thống TAND có thể được xem xét nếu đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn, điều kiện.

Việc lựa chọn được thực hiện trên cơ sở nhu cầu của Tòa án chuyên biệt và yêu cầu của từng vị trí. Các phương thức có thể gồm thông báo nhu cầu trong hệ thống TAND, rà soát nguồn nhân sự hoặc giới thiệu nhân sự phù hợp.

Dự thảo nhấn mạnh việc lựa chọn phải căn cứ vào kết quả công tác, kinh nghiệm trong lĩnh vực pháp luật về đầu tư, kinh doanh, năng lực thực tế và mức độ phù hợp với vị trí. Không đặt điều kiện người được lựa chọn phải đang giữ chức danh Thư ký Tòa án và không tổ chức tuyển dụng lại đối với công chức.

Đối với công chức trong hệ thống Tòa án, dự thảo đề xuất phải có ít nhất 3 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực pháp luật về đầu tư, kinh doanh. Kinh nghiệm có thể được xác định thông qua quá trình trực tiếp xét xử, nghiên cứu, tham mưu giải quyết vụ việc, thực hiện công tác giám đốc, kiểm tra, nghiên cứu, xây dựng pháp luật hoặc các nhiệm vụ chuyên môn khác có liên quan.

Bên cạnh đó, người được lựa chọn phải có kết quả công tác đáp ứng yêu cầu của vị trí, có năng lực nghiên cứu, tham mưu, xử lý tình huống nghiệp vụ phức tạp và khả năng làm việc độc lập.

Đối với người làm việc theo chế độ hợp đồng, dự thảo đề xuất phải có bằng cử nhân luật hoặc văn bằng pháp lý tương đương, có kinh nghiệm trong lĩnh vực pháp luật về đầu tư, kinh doanh và đáp ứng các tiêu chuẩn chung.

Thi tuyển bằng bài thực hành, phỏng vấn và tiếng Anh

Cùng với việc mở rộng nguồn nhân sự, dự thảo đề xuất phương thức tuyển dụng theo hướng đánh giá thực chất năng lực thực hiện công việc.

Đối với người làm việc theo chế độ hợp đồng, việc tuyển dụng được thực hiện bằng thi tuyển hoặc xét tuyển. Hồ sơ dự tuyển chủ yếu được tiếp nhận bằng phương thức điện tử, gồm đơn đăng ký, sơ yếu lý lịch hoặc thông tin nghề nghiệp, văn bằng, tài liệu chứng minh kinh nghiệm, bản trình bày bằng tiếng Anh về sự phù hợp với vị trí và các sản phẩm nghề nghiệp theo yêu cầu.

Nếu thi tuyển, người dự tuyển trải qua 2 vòng:

Vòng 1 là bài thực hành nghiệp vụ. Người dự tuyển nghiên cứu hồ sơ hoặc tình huống giả định và có thể được yêu cầu xác định vấn đề pháp lý, tố tụng; tóm tắt, hệ thống hóa hồ sơ; soạn thảo văn bản nghiệp vụ hoặc tài liệu phục vụ Thẩm phán; sắp xếp thứ tự ưu tiên và xử lý các nhiệm vụ phát sinh.

Theo dự thảo, nội dung này phải đánh giá được năng lực nghiên cứu, phân tích, viết pháp lý, quản lý công việc và khả năng sử dụng tiếng Anh. Trong mỗi kỳ thi phải có ít nhất một phần được thực hiện bằng tiếng Anh.

Vòng 2 gồm trình bày và phỏng vấn. Người dự tuyển trình bày kết quả xử lý hoặc phương án giải quyết tình huống do Hội đồng tuyển dụng cung cấp, đồng thời trả lời các câu hỏi theo bộ tiêu chí thống nhất.

Nội dung đánh giá không chỉ tập trung vào tư duy pháp lý, kỹ năng nghề nghiệp, khả năng lập luận và giao tiếp mà còn xem xét khả năng sử dụng tiếng Anh, xử lý áp lực và thời hạn, nhận thức về bảo mật, liêm chính, độc lập, khách quan và phòng ngừa xung đột lợi ích.

Dự thảo cũng đề xuất cơ chế xét tuyển đối với người có trình độ chuyên môn cao, kinh nghiệm thực tiễn hoặc thành tích nghề nghiệp nổi bật, có khả năng đáp ứng ngay yêu cầu công việc và phù hợp với nhu cầu thu hút nhân lực của Tòa án chuyên biệt.

Việc xét tuyển dựa trên hồ sơ, sản phẩm nghề nghiệp và phỏng vấn chuyên sâu. Khi cần thiết, Hội đồng tuyển dụng có thể yêu cầu người dự tuyển thực hiện bài thực hành hoặc trình bày tình huống để kiểm chứng năng lực.

Thu hút chuyên gia trong nước, quốc tế, tăng yêu cầu về liêm chính

Dự thảo đồng thời đặt mục tiêu thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao cho Tòa án chuyên biệt, đặc biệt là những người có trình độ chuyên môn và kinh nghiệm trong các lĩnh vực pháp luật có tính chất quốc tế.

Những người có kinh nghiệm nổi bật trong pháp luật đầu tư, kinh doanh, giải quyết tranh chấp quốc tế; từng làm việc tại cơ quan tư pháp, tổ chức trọng tài, tổ chức hành nghề luật sư, cơ sở đào tạo hoặc tổ chức quốc tế có uy tín được khuyến khích tham gia.

Đối với người nước ngoài, ngoài các điều kiện chung, dự thảo đề xuất người được tuyển dụng không quá 60 tuổi và phải đáp ứng điều kiện để làm việc tại Việt Nam theo quy định. Giấy phép lao động hoặc thủ tục áp dụng đối với trường hợp không thuộc diện cấp giấy phép lao động phải được hoàn thành trước khi bắt đầu làm việc tại Tòa án chuyên biệt.

Bên cạnh yêu cầu về trình độ chuyên môn, dự thảo đặt ra những tiêu chuẩn chung liên quan đến đạo đức, liêm chính, bảo mật và xung đột lợi ích.

Người dự tuyển phải có phẩm chất đạo đức tốt, trung thực, liêm chính, tôn trọng Hiến pháp và pháp luật Việt Nam; không có xung đột lợi ích ảnh hưởng đến tính độc lập, khách quan và phải thực hiện kê khai, cập nhật, báo cáo các tình huống xung đột lợi ích theo quy định.

Thư ký Tòa án chuyên biệt cũng phải có khả năng sử dụng hệ thống quản lý án, hồ sơ điện tử, công cụ tra cứu pháp luật, dữ liệu điện tử và công nghệ phục vụ hoạt động tư pháp; đồng thời tuân thủ quy định về an toàn thông tin và sử dụng công cụ trí tuệ nhân tạo.

Để bảo đảm tính khách quan trong tuyển dụng, dự thảo đề xuất thành lập Hội đồng tuyển dụng gồm 5 thành viên. Khi cần thiết, Hội đồng có thể mời chuyên gia trong nước hoặc nước ngoài tham gia xây dựng tình huống, phản biện hoặc đánh giá nội dung chuyên môn. Tuy nhiên, chuyên gia không tham gia biểu quyết quyết định kết quả cuối cùng.

Thành viên Hội đồng và người tham gia đánh giá phải cam kết bảo mật, kê khai xung đột lợi ích và không được tham gia đánh giá người có quan hệ thân thích hoặc quan hệ khác có khả năng ảnh hưởng đến tính khách quan.

Cùng với Hội đồng tuyển dụng, dự thảo đề xuất thành lập Ban giám sát tuyển dụng để giám sát việc tuân thủ quy định, kế hoạch, tiêu chí đánh giá, yêu cầu về bảo mật, xung đột lợi ích và việc xác định kết quả tuyển dụng.

Đáng chú ý, dự thảo còn quy định việc quản lý, đánh giá Thư ký Tòa án chuyên biệt phải dựa trên vị trí, kết quả và sản phẩm công việc. Các tiêu chí được chú trọng gồm chất lượng nghiên cứu, soạn thảo, quản lý hồ sơ và thời hạn, khả năng sử dụng tiếng Anh, tuân thủ quy trình, bảo mật, liêm chính và phối hợp công việc.

Thư ký Tòa án chuyên biệt có thể được xem xét miễn nhiệm khi không còn đáp ứng tiêu chuẩn, điều kiện của chức danh; không hoàn thành yêu cầu của vị trí sau khi đã được đánh giá, hỗ trợ và tạo điều kiện khắc phục hoặc thuộc các trường hợp khác theo quy định.

Việc cách chức được đặt ra đối với các trường hợp như vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ bảo mật, tính liêm chính, nguyên tắc độc lập, khách quan hoặc quy định về xung đột lợi ích; cố ý vi phạm nghiêm trọng quy định nghiệp vụ, làm ảnh hưởng đến hoạt động, uy tín của Tòa án chuyên biệt.

Theo dự thảo, việc miễn nhiệm, cách chức chức danh Thư ký Tòa án chuyên biệt được xem xét độc lập với việc xử lý hợp đồng hoặc xử lý kỷ luật công chức.

Với việc đề xuất mở rộng nguồn tuyển từ công chức trong hệ thống Tòa án đến chuyên gia pháp luật trong nước và quốc tế, đồng thời áp dụng phương thức đánh giá dựa trên năng lực thực tế, dự thảo hướng tới xây dựng đội ngũ Thư ký Tòa án chuyên biệt có chuyên môn cao, sử dụng tốt tiếng Anh và đáp ứng yêu cầu của môi trường tư pháp tại Trung tâm tài chính quốc tế.

Nguyễn Cúc