Nhìn vào tính cạnh tranh tại loạt gói thầu
Thời gian gần đây, ở một số chủ đầu tư ở các địa phương như TP. Hà Nội, Bắc Ninh, Ninh Bình,... xuất hiện tình trạng một số gói thầu có dấu hiệu thiếu tính cạnh tranh khi gần như chỉ có 1 -2 nhà thầu nộp hồ sơ dự thầu.
Theo ghi nhận trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, một số gói thầu xây lắp được phê duyệt trong thời gian gần đây rơi vào tình trạng chỉ có một nhà thầu hoặc một liên danh nhà thầu tham dự. Một số chủ đầu tư ở nhiều địa phương liên tiếp ghi nhận tình trạng nhiều gói thầu chỉ có một nhà thầu hoặc một liên danh nhà thầu tham dự.
Ví dụ như: tại Ban quản lý dự án đầu tư – hạ tầng xã Quang Minh (TP. Hà Nội) từ đầu năm đến nay một số gói thầu chỉ có một nhà thầu tham dự; tại Ban quản lý dự án đầu tư – hạ tầng xã Tam Hưng (TP. Hà Nội) từ đầu năm đến nay, một số gói thầu xây dựng hạ tầng, tu bổ di tích chỉ có một nhà thầu tham dự; tại phường Nếnh (tỉnh Bắc Ninh) nhiều gói thầu cũng chỉ có một nhà thầu tham gia dự thầu; tại phường Hà Nam (tỉnh Ninh Bình) cũng có nhiều gói thầu chỉ có một nhà thầu tham gia dự thầu…
Theo chuyên gia đấu thầu, việc chỉ có 1 nhà thầu tham dự phản ánh mức độ cạnh tranh thấp ở một cuộc thầu, việc này có thể xuất phát từ cả những nguyên nhân chủ quan lẫn khách quan.
Nguyên nhân chủ quan, ví dụ như: hồ sơ mời thầu ở một số chủ đầu tư có thể đưa ra những tiêu chí chưa thực sự mở, chưa thực sự phù hợp… Về việc này, trên hệ thống đấu thầu quốc gia đã từng ghi nhận những kiến nghị của một số nhà thầu về việc hồ sơ mời thầu đưa ra những tiêu chí chưa thực sự phù hợp. Sau khi có kiến nghị của nhà thầu, phần lớn các chủ đầu tư đã có phúc đáp giải quyết các kiến nghị và có những điều chỉnh các yêu cầu của hồ sơ mời thầu nếu những kiến nghị là phù hợp, đúng với quy định của pháp luật.
Chia sẻ với PV, một số doanh nghiệp xây dựng cho rằng, việc một số gói thầu tính cạnh tranh chưa cao, tiết kiệm cho ngân sách khiêm tốn cũng xuất phát từ một số nguyên nhân khách quan.
Thứ nhất, do biến động giá cả tăng cao các vật liệu liên quan trực tiếp đến lĩnh vực xây dựng. Rất nhiều gói thầu hiện nay thực hiện là hợp đồng trọn gói, trong khi vài năm gần đây, giá cả vật liệu xây dựng, giá xăng dầu tăng giá liên tục. Các vật liệu chính như: cát, đá, sỏi, xi măng… đều có giá thị trường cao hơn nhiều so với đơn giá nhà nước đưa ra và khan hiếm nguồn cung. Giá dầu có thời điểm cao hơn đơn giá trong gói thầu rất nhiều.
Thứ hai, về giá nhân công trên thực tế thị trường cũng cao hơn giá của gói thầu và khan hiếm về nhân công. Việc biến động của giá cả vật liệu, nhân công đã bào mòn lợi nhuận khiến nhiều nhà thầu “nản lòng” không muốn tham gia dự thầu. Điều này cũng là một phần nguyên nhân dẫn đến việc một số cuộc thầu ít doanh nghiệp tham dự.
Trên thực tế hoạt động đấu thầu, dựa trên giá gói thầu các nhà thầu cũng tính toán được gói thầu thực hiện có thực sự hiệu quả. Giá cả các vật liệu thiết yếu, nhân công cho công trình tăng cao, lợi nhuận bị bào mòn, các nhà thầu khi tham gia dự thầu cũng phải tính toán rất kĩ khi đưa ra giá dự thầu. Đây cũng là nguyên nhân chính khiến một số nhà thầu không dám giảm giá sâu khi dự thầu dẫn đến tỷ lệ tiết kiệm tại một số gói thầu ở mức rất thấp.