Dễ dàng mua thuốc kê đơn tại chuỗi nhà thuốc UPharma?

Dấu hiệu bán thuốc kê đơn không theo đơn xuất hiện tại nhiều cơ sở UPharma ở Thái Nguyên đặt ra câu hỏi về hiệu quả kiểm soát nội bộ của chuỗi. Đây là dấu hiệu vi phạm phát sinh từ cá nhân tại từng điểm bán hay cho thấy những bất cập trong việc tổ chức, giám sát và thực hiện quy trình GPP của cả hệ thống?

“Dễ như mua kẹo” từ thuốc huyết áp đến thuốc nhỏ mắt đặc trị

Để có cái nhìn toàn diện và khách quan hơn, phóng viên đã tiến hành khảo sát tại một số cơ sở thuộc hệ thống UPharma trên địa bàn Thái Nguyên. Đáng buồn thay, kịch bản “mua thuốc đặc trị dễ như mua kẹo” vẫn tiếp tục được lặp lại một cách trơn tru tại các điểm đến này.

Khảo sát thực tế tại Nhà thuốc UPharma số 60 (địa chỉ: 159 đường Ga Thái Nguyên, phường Phan Đình Phùng, Thái Nguyên) ghi nhận tình trạng nhân viên không những sẵn sàng bán thuốc kê đơn điều trị tăng huyết áp, mà còn chủ động tư vấn, phân loại rõ các dòng thuốc nội - ngoại để khách hàng tùy ý lựa chọn mà hoàn toàn không yêu cầu xuất trình đơn thuốc của bác sĩ.

Tại đây, phóng viên đã mua được thuốc Apitim 5 (Amlodipin 5mg) - một loại thuốc kê đơn có công dụng điều trị tăng huyết áp, đau thắt ngực ổn định mạn tính, đau thắt ngực do co thắt mạch một cách dễ dàng. Việc người bệnh tự ý mua dùng mà không có sự thăm khám, chỉ định của bác sĩ tiềm ẩn vô số hiểm họa khôn lường. Các nghiên cứu lâm sàng đã chỉ ra rằng, việc dung nạp Amlodipin sai cách có thể dẫn đến hàng loạt tác dụng không mong muốn nghiêm trọng như rối loạn hệ thần kinh, rối loạn nhịp tim, rối loạn mạch máu cùng nhiều biểu hiện toàn thân nguy hiểm khác.

Bất chấp dòng chữ cảnh báo “thuốc bán theo đơn” in rành rành trên bao bì, sản phẩm này vẫn được nhân viên nhà thuốc thản nhiên trao tay khách hàng.

Kịch bản tương tự tiếp diễn tại Nhà thuốc UPharma số 123 (số 350 đường CMT8, phường Phan Đình Phùng, Thái Nguyên). Sản phẩm nhỏ mắt Ketofen-Drop (chứa hoạt chất Ketotifen fumarat - thuốc kê đơn điều trị viêm kết mạc dị ứng) cũng được trao tay khách hàng nhanh chóng như một mặt hàng tiêu dùng thông thường. Sự dễ dàng này khiến người mua không khỏi giật mình, bởi việc tự ý sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt chứa kháng histamin, kháng viêm mà không có sự thăm khám của bác sĩ chuyên khoa có thể gây ra nhiều tác dụng không mong muốn như kích ứng tại chỗ, mờ mắt tạm thời, khô mắt hoặc che lấp các triệu chứng bệnh lý nặng về mắt, tiềm ẩn nguy cơ tổn thương cơ quan thị giác của người bệnh.

“

Các chuyên gia y tế liên tục cảnh báo, thuốc kê đơn là nhóm có dược tính mạnh, việc sử dụng tùy tiện không chỉ gây nguy cơ che giấu triệu chứng, làm chậm tiến trình điều trị đúng hướng mà còn dẫn đến các biến chứng nguy hiểm cho sức khỏe. Nguy hại hơn, việc mua bán thuốc kê đơn tràn lan là một trong những nguyên nhân hàng đầu làm gia tăng tình trạng kháng kháng sinh tại Việt Nam. Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) trong giai đoạn 2020 - 2023, Việt Nam đã ghi nhận gần 300.000 ca tử vong có liên quan đến tình trạng kháng thuốc.

Hệ thống GPP: Quy trình trên giấy?

Theo quy định của Bộ Y tế, để đạt tiêu chuẩn GPP (Thực hành tốt cơ sở bán lẻ thuốc), các nhà thuốc phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kiểm soát, trong đó việc bán thuốc kê đơn phải được quản lý chặt chẽ. Với hệ thống UPharma, việc liên tiếp các cơ sở vi phạm cùng một lỗi nghiêm trọng đã đặt ra dấu hỏi lớn: Phải chăng quy trình kiểm soát nội bộ chỉ tồn tại trên giấy?

Nhìn nhận dưới góc độ pháp lý, Nghị định số 90/2026/NĐ-CP được ban hành với khung xử phạt tăng nặng (từ 10 đến 20 triệu đồng) là một bước đi quyết liệt nhằm siết chặt quản lý thị trường dược phẩm. Chế tài này có thể là một con số đáng kể đối với các hộ kinh doanh cá thể hoặc nhà thuốc truyền thống nhỏ lẻ. Tuy nhiên, đối với một chuỗi bán lẻ có quy mô dòng vốn lớn và doanh thu phủ khắp các tỉnh thành như UPharma, mức xử phạt hành chính kể trên dường như vẫn chưa đủ sức răn đe để tạo ra một sự thay đổi triệt để trong nhận thức hệ thống.

Cần phải nhìn nhận thẳng thắn rằng, các quy định pháp luật hiện hành không chỉ dừng lại ở xử phạt hành chính. Nếu hành vi tự ý bán thuốc đặc trị, thuốc kê đơn sai quy định gây ra hậu quả nghiêm trọng đến sức khỏe hoặc tính mạng của người tiêu dùng, các cá nhân và tổ chức liên quan hoàn toàn có thể phải đối diện với các chế tài nghiêm khắc hơn, bao gồm cả trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Việc Việt Nam nằm trong nhóm các quốc gia có tỷ lệ kháng kháng sinh cao không còn là câu chuyện xa lạ. Nó bắt nguồn chính từ những giao dịch “tiện lợi” nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro sức khỏe diễn ra mỗi ngày tại các quầy thuốc. Thiết nghĩ, để lập lại trật tự và bảo vệ người tiêu dùng, các cơ quan quản lý y tế không chỉ dừng lại ở việc xử phạt kinh tế, mà cần áp dụng các biện pháp mạnh tay hơn như đình chỉ hoạt động hoặc thu hồi giấy phép đối với các cơ sở cố tình tái phạm nhiều lần.

Báo Công lý sẽ tiếp tục thông tin tới bạn đọc

Trang Nguyễn