Vân Bán (Phú Thọ): Tiêu chuẩn đánh giá hết hạn không ảnh hưởng kết quả đấu thầu?
Một số gói thầu do UBND xã Vân Bán (tỉnh Phú Thọ) làm chủ đầu tư đang gây tranh luận khi tiêu chuẩn xây dựng đã hết hiệu lực vừa được cho là "không ảnh hưởng" trong hồ sơ mời thầu, vừa trở thành căn cứ đánh giá nhà thầu khác không đáp ứng yêu cầu.
Vừa qua, Báo Công lý đã đăng tải bài viết “Công ty 368 liên tiếp trúng thầu, nhiều HSMT cần được rà soát”, phản ánh tình trạng Công ty 368 trúng liên tiếp nhiều gói thầu trong bối cảnh chủ đầu tư lập Hồ sơ mời thầu (HSMT) sử dụng hàng loạt tiêu chuẩn xây dựng đã hết hiệu lực.
Sau khi bài viết được đăng tải, phóng viên Báo Công lý đã liên hệ với ông Bùi Bá Lạc - Chủ tịch UBND xã Vân Bán (tỉnh Phú Thọ) về nội dung đã được phản ánh. Vị chủ tịch này giao cho ông Lê Huy Nhật - Chuyên viên phòng Kinh tế xã Vân Bán trao đổi với phóng viên.
Vấn đề này những tưởng sẽ được các bên liên quan nghiêm túc nhìn nhận và điều chỉnh. Tuy nhiên, trong buổi làm việc với phóng viên vào ngày 16/7/2026 vừa qua, ông Lê Huy Nhật - đại diện chủ đầu tư lại đưa ra lời giải thích khá "nhẹ nhàng".
Theo ông Nhật, việc chủ đầu tư kê khai các tiêu chuẩn không còn hiệu lực vào HSMT cơ bản không ảnh hưởng đến vấn đề mời thầu, lựa chọn nhà thầu. Phía chủ đầu tư cũng đã rà soát và cũng trao đổi với bên tư vấn. Bên tư vấn cũng đã rà soát và sẽ cập nhập trong các gói thầu tiếp theo. Trong trường hợp bên tư vấn không làm được, chủ đầu tư sẽ không tiếp tục lựa chọn đơn vị tư vấn đó nữa và mời bên khác.
Đáng nói theo tìm hiểu của phóng viên, ngày 10/3, tại gói thầu “Thi công xây dựng công trình Nhà lớp học 2 tầng 8 phòng và các hạng mục phụ trợ Trường Mầm non Văn Bán, xã Vân Bán” (do UBND xã Vân Bán làm chủ đầu tư) lại cho thấy cách đánh giá trái ngược với lời lý giải trên.
Cụ thể tại gói thầu này, nhà thầu là Công ty Cổ phần Xây lắp và Phát triển hạ tầng Công nghiệp đã bị đánh trượt với lý do được ghi rõ: "Trong thuyết minh Biện pháp thi công, Nhà thầu thuyết minh sử dụng các tiêu chuẩn về mặt kỹ thuật/Chỉ dẫn kỹ thuật; Nghiệm thu và quy phạm thi công đã hết thời hiệu, đã bị thay thế".
Sự thiếu nhất quán bộc lộ rõ: Một bên, chủ đầu tư tự cho phép mình dùng tiêu chuẩn cũ với lý do "không ảnh hưởng". Còn một bên, khi nhà thầu vướng phải lỗi tương tự thì ngay lập tức trở thành một điểm trừ chí mạng dẫn đến kết quả trượt thầu.
Ngay trong chính HSMT của gói thầu trên, bản thân chủ đầu tư cũng liệt kê hàng loạt các tiêu chuẩn đã hết thời hiệu như: TCVN 6477:2011; TCVN 1651:2008; TCVN 1770:1986; TCVN 5573:2011...
Thậm chí, chủ đầu tư đưa vào cả những tiêu chuẩn hoàn toàn không tồn tại (như TCVN 1771:2009) hay các tiêu chuẩn mới chỉ nằm ở dạng dự thảo, chưa hề được ban hành chính thức (như TCVN 2737:2020).
Trở lại với Gói thầu “Cải tạo, nâng cấp đường giao thông liên khu Nội Danh Gò Muối xã Vân Bán, tỉnh Phú Thọ” với giá trị lên tới 18.019.883.000 đồng, Công ty 368 là đơn vị trúng thầu cũng đang khiến dư luận quan ngại.
Trường hợp, Công ty 368 kê khai các tiêu chuẩn hết hạn trong hồ sơ dự thầu để "trùng khớp" với những tiêu chuẩn đã lỗi thời trong HSMT của chủ đầu tư, thì việc sử dụng các quy chuẩn không còn hiệu lực này có đúng với quy định pháp luật hiện hành hay không?
Ngược lại, nếu Công ty 368 chủ động đưa vào hồ sơ dự thầu các tiêu chuẩn mới, có hiệu lực pháp lý cao hơn nhưng lại không trùng khớp với "đề bài lạc hậu" mà chủ đầu tư đưa ra, thì dựa trên cơ sở chấm thầu nào để đơn vị này vẫn được công nhận trúng thầu?
Từ hai câu chuyện trên, một dấu hỏi lớn đang được dư luận đặt ra: Vì sao cùng một vấn đề về tiêu chuẩn kỹ thuật, lăng kính đánh giá lại thay đổi 180 độ tùy thuộc vào việc ai là người sử dụng nó? Nếu HSMT đã tồn tại sẵn những dấu hiệu sai sót về tiêu chuẩn, việc nhà thầu căn cứ vào đó để lập hồ sơ dự thầu rồi bị đánh trượt liệu có thực sự công tâm?
Dấu hiệu bất thường không chỉ dừng lại ở vấn đề năng lực lập hồ sơ, mà còn khiến dư luận quan ngại: Liệu những tiêu chuẩn hết hạn, tiêu chuẩn "ảo" trong HSMT này chỉ đơn thuần là sự sơ suất của đơn vị tư vấn, hay thực chất là một kiểu "bẫy" vô hình để dễ dàng đánh trượt các nhà thầu ngoài địa phương?
Dưới góc độ chuyên môn, một chuyên gia lâu năm trong lĩnh vực tư vấn và quản lý đấu thầu cho biết: "Hồ sơ mời thầu là căn cứ pháp lý quan trọng nhất, đóng vai trò là "chiếc gậy chỉ đường" để nhà thầu lập hồ sơ dự thầu. Việc chủ đầu tư đưa các tiêu chuẩn đã hết hiệu lực, thậm chí không tồn tại vào HSMT không chỉ vi phạm quy định về lập hồ sơ kỹ thuật, mà còn tiềm ẩn rủi ro rất lớn đối với chất lượng công trình sau này. Không thể nói việc dùng tiêu chuẩn cũ là "không ảnh hưởng", bởi các quy chuẩn xây dựng được Nhà nước cập nhật liên tục chính là để nâng cao hệ số an toàn và chất lượng dự án."
Đánh giá về nghịch lý trong khâu đánh giá nhà thầu, vị chuyên gia này nhấn mạnh: "Sự việc cho thấy dấu hiệu của sự thiếu nhất quán và thiếu minh bạch. Nếu nhà thầu làm theo chuẩn cũ của HSMT thì công trình không đảm bảo tính pháp lý về kỹ thuật hiện hành. Nhưng nếu nhà thầu làm theo chuẩn mới mà không thông qua bước kiến nghị làm rõ, điều chỉnh HSMT từ phía chủ đầu tư thì lại bị coi là sai lệch hồ sơ. Việc áp dụng "tiêu chuẩn kép" - chấm trượt nhà thầu này nhưng lại châm chước cho nhà thầu khác trên cùng một nền tảng HSMT có sai sót rất dễ tạo ra các rào cản hạn chế cạnh tranh."
Đấu thầu là môi trường cần sự minh bạch, cạnh tranh lành mạnh và thượng tôn pháp luật. Đã đến lúc các cơ quan quản lý cần có những bước rà soát nghiêm túc để xóa bỏ những "tiêu chuẩn kép" này, trả lại sự công bằng vốn có cho các nhà thầu khi tham gia sân chơi chung.
Báo Công lý sẽ tiếp tục thông tin đến bạn đọc.