Bảo vệ người yếu thế trong giao dịch bất động sản: Vai trò then chốt của công chứng số
Trước làn sóng chuyển đổi số mạnh mẽ, các giao dịch bất động sản không chỉ đối mặt với rủi ro pháp lý truyền thống, mà còn tiềm ẩn nguy cơ từ tội phạm công nghệ cao. Trong bối cảnh đó, việc đẩy mạnh công chứng điện tử được kỳ vọng trở thành “lá chắn thép” bảo vệ người yếu thế trước những bất đối xứng về thông tin và kỹ năng số.
Ngày 15/7, Báo Phụ nữ Việt Nam phối hợp cùng Hiệp hội Công chứng viên Việt Nam đã tổ chức tọa đàm chuyên đề với chủ đề “Bảo vệ người yếu thế trong giao dịch bất động sản: Công chứng điện tử - Cải cách thủ tục hành chính - Khẳng định vai trò của công chứng trong kỷ nguyên dữ liệu số”.
Phát biểu đề dẫn tại sự kiện, ông Nguyễn Văn Hải, Phó Chủ tịch Hiệp hội Công chứng viên Việt Nam khẳng định, hệ thống pháp luật về đất đai, nhà ở và kinh doanh bất động sản mới được ban hành đã tạo ra hành lang pháp lý chặt chẽ, tạo bước ngoặt lớn về thủ tục cũng như điều kiện đối với các giao dịch tài sản có giá trị cao.
Sự giao thoa của các đạo luật này không chỉ mở ra không gian phát triển minh bạch cho thị trường mà còn đặt lên vai hoạt động công chứng những trọng trách nặng nề hơn. Đối với người dân, bất động sản không đơn thuần là hàng hóa thương mại mà thường là khối tài sản tích lũy cả đời, là giá trị bảo đảm cho sự ổn định của mỗi gia đình.
Tuy nhiên, ông Hải cũng lưu ý rằng sự sôi động của thị trường bất động sản đang tỷ lệ thuận với những rủi ro pháp lý ngày càng tinh vi, đặc biệt trong kỷ nguyên số hóa. Tiến trình chuyển đổi số quốc gia đặt ra yêu cầu tất yếu đối với ngành công chứng trong việc triển khai toàn diện hạ tầng số, xây dựng mô hình công chứng điện tử và kết nối liên thông dữ liệu.
Đáng chú ý, sự gia tăng của các hành vi lừa đảo công nghệ cao như giả mạo giấy tờ số, giả danh chủ sở hữu bằng công nghệ Deepfake AI để tái tạo khuôn mặt, giọng nói, hay làm giả chữ ký điện tử tinh vi đang trực tiếp đe dọa sự an toàn của các giao dịch dân sự.
Theo ông Nguyễn Văn Hải, khái niệm “người yếu thế” giờ đây không chỉ gói gọn ở phụ nữ, người cao tuổi, người khuyết tật hay những người bị hạn chế khả năng nhận thức, mà còn mở rộng sang các đối tượng chịu thiệt thòi do bất đối xứng thông tin, hạn chế kỹ năng số, hoặc yếu thế trước tội phạm công nghệ cao và rào cản tiếp cận bảo vệ pháp lý.
Khi một giao dịch bất động sản đổ vỡ hoặc bị lừa đảo, người yếu thế phải đối mặt với nguy cơ trắng tay, mất đi tư liệu sản xuất và nơi trú ngụ duy nhất. Hệ lụy kéo theo là việc họ bị cuốn vào những vòng xoáy khiếu kiện kéo dài, gây bất ổn sâu sắc cho trật tự và an toàn xã hội.
Trước thực trạng đó, ông Hải nhấn mạnh hoạt động công chứng cần được nhìn nhận đúng đắn với tư cách là thiết chế phòng ngừa rủi ro chuyên nghiệp, khách quan và độc lập.
Công chứng không phải là một thủ tục hành chính thuần túy làm tăng chi phí xã hội, mà chính là “bộ lọc” pháp lý đầu tiên và quan trọng nhất để ngăn chặn gian lận, bảo đảm tính xác thực và hợp pháp tối cao cho các giao dịch của công dân.
Tại tọa đàm, các chuyên gia và nhà quản lý đã tập trung làm rõ vai trò của công chứng trong việc phòng ngừa rủi ro, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, đặc biệt là nhóm người yếu thế.
Đồng thời, các đại biểu cũng thảo luận sâu về lộ trình triển khai công chứng điện tử, nhận diện giới hạn của dữ liệu số cũng như các yêu cầu đặt ra trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) được ứng dụng mạnh mẽ vào quy trình xác thực giao dịch hiện nay.