Khi cả dân tộc cùng gọi tên anh

Những "mảnh ghép" quá khứ và hiện tại mang anh trở về

Để đưa một người lính trở về sau hơn bốn thập kỷ nằm lại giữa đại ngàn Vị Xuyên, chưa bao giờ là dễ dàng. Đó là hành trình ghép nối rất nhiều "mảnh ghép" của quá khứ và hiện tại - từ ký ức của đồng đội, lời kể của người dân, hồ sơ quân sự, bản đồ tác chiến đến những thành tựu mới của khoa học và công nghệ. Chỉ khi những “mảnh ghép” ấy gặp nhau, con đường trở về của người lính mới dần hiện rõ.

Đó cũng là điểm mới nổi bật của Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ do Chính phủ phát động. Nếu trước đây, công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ chủ yếu dựa vào hồ sơ lưu trữ và khảo sát thực địa, thì nay phạm vi tiếp nhận thông tin được mở rộng chưa từng có. Mỗi lời kể của cựu chiến binh, mỗi ký ức của người dân từng sống trên vùng chiến sự, một tấm bản đồ vẽ tay, một bức ảnh cũ hay một lá thư gửi từ chiến trường... đều được trân trọng tiếp nhận, kiểm chứng và đối chiếu trong cùng một quy trình nghiệp vụ, nhằm mở thêm cơ hội tìm thấy những người lính còn nằm lại.

Song hành với những nguồn tư liệu từ nhân chứng là sự hỗ trợ ngày càng hiệu quả của khoa học và công nghệ. Việc xây dựng ngân hàng gene thân nhân liệt sĩ, lấy mẫu hài cốt, số hóa dữ liệu, ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo đang từng bước nâng cao khả năng xác định danh tính.

Tuy nhiên, dù khoa học có phát triển đến đâu, công nghệ hiện đại đến đâu thì cũng không thể thay thế con người. Sau tất cả những dữ liệu được số hóa, những kết quả đối sánh ADN hay những tọa độ được khoanh vùng trên bản đồ, vẫn còn một chặng đường phải được hoàn thành bằng đôi chân, đôi tay và lòng tri ân của người lính Bộ đội Cụ Hồ. Họ vẫn ngày ngày băng rừng, rà phá bom mìn, đào từng lớp đất đá, nâng niu từng di vật và cẩn trọng đưa từng phần hài cốt của đồng đội ra khỏi lòng đất.

Có lẽ, chính từ sự kết nối giữa ký ức của quá khứ với trí tuệ của hôm nay, giữa trách nhiệm của Nhà nước với sự chung sức của toàn xã hội, hành trình đưa những người lính trở về mới được tiếp nối bền bỉ.

Tại Tuyên Quang, nơi nổi tiếng với “điểm nóng” chiến trường Vị Xuyên, tinh thần ấy được cụ thể hóa bằng sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị. Bên cạnh lực lượng quân đội, chính quyền địa phương, Hội Cựu chiến binh, các tổ chức đoàn thể và Nhân dân cùng tham gia rà soát, cung cấp, xác minh thông tin về nơi chôn cất ban đầu của các liệt sĩ. Công tác tìm kiếm vì thế không còn là nhiệm vụ riêng của lực lượng quy tập, mà trở thành trách nhiệm chung của cộng đồng, nơi mỗi người đều có thể góp một phần vào hành trình đưa các anh trở về.

Mỗi nguồn tin mở ra một hy vọng

Sau khi Chiến dịch 500 ngày được phát động, cùng với việc tổ chức các mũi khảo sát trên thực địa, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang đồng thời mở rộng việc tiếp nhận thông tin từ cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử và người dân từng sinh sống trên địa bàn chiến sự. Mỗi nguồn tin đều được thu thập, đối chiếu với hồ sơ quân sự, bản đồ tác chiến và kết quả khảo sát thực địa trước khi quyết định triển khai tìm kiếm.

Ngày 13/6 vừa qua là một minh chứng rõ nét. Từ nguồn thông tin do các nhân chứng lịch sử và cựu chiến binh cung cấp, Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang đã tiến hành xác minh, khảo sát tại điểm cao 685, thuộc xã Thanh Thủy. Sau nhiều ngày bám núi tìm kiếm, lực lượng làm nhiệm vụ đã quy tập được 2 hài cốt liệt sĩ và 1 mộ tập thể, đồng thời phát hiện nhiều di vật như cúc áo, dây lưng, lược, đế giày và các vật dụng sinh hoạt còn sót lại. Những di vật nhỏ bé không chỉ góp phần nhận diện nơi đồng đội từng chiến đấu, mà còn thêm một lần khẳng định giá trị của những nguồn tin được lưu giữ suốt hàng chục năm.

Ở điểm cao 400 Đá, cũng từ kết quả khảo sát thực địa kết hợp với thông tin do các cựu chiến binh cung cấp, lực lượng tìm kiếm tiếp tục phát hiện nhiều mảnh xương cùng các di vật như bình tông, quai mũ, móc chìa khóa... Những phát hiện ấy trở thành căn cứ quan trọng để khoanh vùng, mở rộng phạm vi tìm kiếm trong thời gian tới.

Người thân, gia đình luôn chờ đợi các anh trở về

Điều đáng quý là phía sau mỗi nguồn tin đều là tấm lòng của những con người chưa bao giờ thôi day dứt với đồng đội. Đó là anh Vàng Seo Tăng, người dân xã Minh Tân, mang đến cho lực lượng quy tập câu chuyện được các bậc cao niên trong bản truyền lại về một khu vực gần biên giới từng có bộ đội chiến đấu và chôn cất liệt sĩ. Không ai còn nhớ chính xác vị trí, chỉ biết đó là một điểm cao giữa núi rừng. Từ đầu mối tưởng như rất mong manh ấy, các tổ công tác đã nhiều ngày liên tiếp khảo sát, đối chiếu tài liệu lịch sử và mở một cuộc tìm kiếm mới. Sau gần một tuần đào tìm, dưới lớp đất đá đã ngủ yên hơn bốn thập kỷ, hài cốt liệt sĩ cùng nhiều di vật đã được phát hiện.

Hay như cựu chiến binh Nguyễn Văn Quyền, nguyên Tiểu đoàn phó Chính trị Tiểu đoàn 5, Trung đoàn 266, Sư đoàn 313, vẫn đau đáu với ký ức về điểm cao 1.030 - nơi nhiều đồng đội của ông đã ngã xuống trong những ngày tháng ác liệt nhất của cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc. Những thông tin ông cung cấp đang được lực lượng chức năng khẩn trương xác minh, đối chiếu với hồ sơ lưu trữ và lời kể của các nhân chứng để chuẩn bị cho những đợt tìm kiếm tiếp theo.

"Mỗi thông tin về nơi đồng đội nằm lại đều vô cùng quý giá. Chúng tôi xác định phải tận dụng tối đa mọi nguồn lực, mọi kinh nghiệm và mọi cơ hội để tìm kiếm. Bởi phía sau mỗi hài cốt liệt sĩ chưa được quy tập là sự mong ngóng của gia đình suốt hàng chục năm qua" - Đại tá Nguyễn Minh Khôi, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang nhấn mạnh.

Điều lớn nhất mà Chiến dịch 500 ngày mang lại không chỉ là số lượng hài cốt được quy tập hay số trường hợp được xác định danh tính. Giá trị lớn hơn nằm ở chỗ, lần đầu tiên công cuộc tìm kiếm được tổ chức như một sự kết nối rộng lớn giữa ký ức của quá khứ và trí tuệ của hôm nay, giữa trách nhiệm của Nhà nước và sự chung tay của toàn xã hội, giữa khoa học hiện đại và đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" đã ăn sâu trong tâm thức dân tộc.

Và khi một người lính được gọi đúng tên mình, đó không chỉ là niềm hạnh phúc của một gia đình, mà còn là lời khẳng định rằng Tổ quốc chưa bao giờ quên những người đã hiến dâng tuổi xuân cho độc lập, chủ quyền. Chiến dịch 500 ngày không chỉ đi tìm hài cốt liệt sĩ, mà còn nối lại những cái tên còn đang dở, để cả dân tộc một lần nữa được gọi các anh trở về.

Trần Hùng