An ninh năng lượng: Lá chắn bảo vệ nền kinh tế trước những cú sốc giá dầu
Giá dầu thế giới biến động khó lường đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về bảo đảm an ninh năng lượng.
Xăng dầu - huyết mạch của nền kinh tế
Những diễn biến căng thẳng tại Trung Đông từ đầu năm 2026, đặc biệt liên quan đến Iran và tuyến vận tải chiến lược qua eo biển Hormuz, tiếp tục tạo áp lực lên thị trường năng lượng toàn cầu. Giá dầu thô liên tục dao động mạnh, kéo theo nguy cơ gia tăng chi phí nhiên liệu tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.
Đối với một nền kinh tế đang phát triển và có nhu cầu năng lượng lớn như Việt Nam, xăng dầu không chỉ là mặt hàng thiết yếu phục vụ đời sống mà còn là yếu tố đầu vào của hầu hết các ngành sản xuất, vận tải và dịch vụ. Bất kỳ biến động nào về giá cả hay nguồn cung nhiên liệu đều có thể nhanh chóng lan rộng đến toàn bộ nền kinh tế.
Các chuyên gia đánh giá, các cuộc xung đột tại khu vực Trung Đông đã khiến giá dầu, giá khí đốt biến động mạnh, làm gia tăng chi phí vận tải và gây áp lực lên chuỗi cung ứng toàn cầu. Điều này cho thấy an ninh năng lượng không còn là câu chuyện riêng của ngành năng lượng mà đã trở thành vấn đề chiến lược đối với mọi quốc gia.
Số liệu của cơ quan hải quan cho thấy năm 2025, Việt Nam nhập khẩu gần 27,8 triệu tấn xăng dầu và khí hóa lỏng với tổng giá trị hơn 16,7 tỷ USD. Riêng nguồn cung từ Trung Đông chiếm gần 40% tổng kim ngạch nhập khẩu, phản ánh mức độ phụ thuộc đáng kể vào thị trường năng lượng quốc tế.
Trong khi đó, nhiều sản phẩm nhiên liệu quan trọng vẫn chưa thể tự chủ hoàn toàn. Chẳng hạn, nhu cầu dầu diesel của Việt Nam hiện khoảng 11,5 triệu tấn mỗi năm nhưng sản xuất trong nước mới đáp ứng được hơn một nửa. Điều này khiến nền kinh tế vẫn chịu tác động lớn từ những biến động của thị trường dầu khí thế giới.
Tác động lan tỏa đến lạm phát và tăng trưởng
Thực tế cho thấy giá nhiên liệu luôn có mối liên hệ trực tiếp với lạm phát. Theo số liệu thống kê, quý I/2026, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tăng 3,51%, trong đó giá xăng dầu và các chi phí đầu vào là những yếu tố tác động đáng kể.
Riêng trong tháng 3/2026, giá xăng tăng gần 30%, trong khi giá dầu diesel tăng hơn 57% so với cùng kỳ. Điều này kéo theo sự gia tăng mạnh của chi phí vận tải, logistics và nhiều loại hàng hóa tiêu dùng.
Các chuyên gia kinh tế nhận định, điều đáng lo ngại không chỉ là giá nhiên liệu tăng mà còn là nguy cơ thiếu hụt nguồn cung. Nếu giá tăng, cơ quan quản lý vẫn có thể sử dụng các công cụ điều hành để giảm bớt tác động đến nền kinh tế. Tuy nhiên, khi nguồn cung bị gián đoạn hoặc đứt gãy, hệ quả sẽ lan rộng hơn rất nhiều, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất và đời sống xã hội.
Nhiều chuyên gia nhận định cứ mỗi khi giá dầu tăng 10%, lạm phát có thể tăng thêm từ 0,2 đến 0,3 điểm phần trăm. Điều này làm giảm dư địa điều hành chính sách tiền tệ và gây áp lực lớn lên mục tiêu hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.
Bài học từ những cuộc khủng hoảng năng lượng
Nhìn lại giai đoạn năm 2022, khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát, giá dầu Brent từng vượt ngưỡng 120 USD/thùng, đẩy giá xăng dầu trong nước lên mức cao kỷ lục. Giá xăng RON95 có thời điểm vượt 32.000 đồng/lít, tạo áp lực lớn đối với doanh nghiệp và người dân.
Không chỉ giá tăng, thị trường còn xuất hiện nguy cơ thiếu hụt nguồn cung tại một số địa phương. Thực tế này cho thấy điều khiến thị trường lo ngại nhất không phải là giá cao mà là nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng.
Nhiều quốc gia trên thế giới cũng từng trải qua những bài học đắt giá. Sri Lanka rơi vào khủng hoảng năng lượng khiến giao thông tê liệt và sản xuất đình trệ. Tại Anh, tình trạng thiếu nhiên liệu cục bộ từng dẫn đến cảnh người dân xếp hàng dài tại các cây xăng để mua nhiên liệu.
Những sự kiện đó cho thấy an ninh năng lượng là nền tảng quan trọng để duy trì ổn định kinh tế và xã hội.
Doanh nghiệp đầu mối - trụ cột giữ ổn định thị trường
Trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu tiềm ẩn nhiều rủi ro, khả năng duy trì nguồn cung liên tục của các doanh nghiệp đầu mối đóng vai trò đặc biệt quan trọng.
Theo đánh giá của các chuyên gia, những doanh nghiệp sở hữu hệ thống kho bãi, cảng nhập khẩu, phương tiện vận tải và mạng lưới phân phối rộng khắp chính là “lá chắn” giúp thị trường tránh các cú sốc nguồn cung.
Hiện nay, các doanh nghiệp năng lượng chủ lực như Petrolimex, Petrovietnam, PVOIL, BSR hay Công ty Lọc hóa dầu Nghi Sơn đang giữ vai trò nòng cốt trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Đây là lực lượng góp phần duy trì nguồn cung ổn định, bảo đảm hoạt động lưu thông hàng hóa và hạn chế nguy cơ đứt gãy cục bộ khi thị trường biến động.
Đặc biệt, hệ thống kho bể và hạ tầng logistics quy mô lớn của các doanh nghiệp đầu mối giúp tăng khả năng dự trữ, điều phối và phân phối nhiên liệu trên phạm vi toàn quốc. Đây cũng là mô hình mà nhiều quốc gia phát triển đang áp dụng nhằm bảo vệ nền kinh tế trước các cú sốc năng lượng.
Nâng cao năng lực tự chủ năng lượng quốc gia
Trong bối cảnh địa chính trị thế giới còn nhiều bất ổn, việc bảo đảm nguồn cung nhiên liệu ổn định không chỉ là nhiệm vụ của ngành năng lượng mà còn là yêu cầu quan trọng đối với chiến lược phát triển kinh tế quốc gia.
Mỗi biến động của thị trường dầu mỏ đều có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền lên sản xuất, vận tải, thương mại và đời sống người dân. Vì vậy, cùng với việc đa dạng hóa nguồn cung và phát triển năng lượng trong nước, việc đầu tư vào hệ thống dự trữ, logistics và mạng lưới phân phối hiện đại sẽ là yếu tố then chốt giúp Việt Nam nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài.
An ninh năng lượng, xét cho cùng, không chỉ là bảo đảm đủ nhiên liệu cho nền kinh tế vận hành mà còn là nền tảng để duy trì ổn định vĩ mô, kiểm soát lạm phát và củng cố năng lực tự chủ của quốc gia trong một thế giới đầy biến động.