TAND hai cấp tỉnh Sơn La: Dấu ấn sau một năm vận hành mô hình Tòa án 3 cấp
Sau một năm thực hiện mô hình Tòa án nhân dân (TAND) 3 cấp gắn với vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, hệ thống TAND trên cả nước đã từng bước khẳng định hiệu quả. Đối với tỉnh Sơn La - địa phương miền núi, biên giới với địa bàn rộng, điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn - việc triển khai mô hình mới không chỉ là sự thay đổi về tổ chức bộ máy mà còn là bước chuyển quan trọng trong nâng cao chất lượng xét xử, bảo vệ công lý và phục vụ nhân dân.
Từ yêu cầu đổi mới tổ chức bộ máy tư pháp
Thực hiện các chủ trương của Đảng về sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy, từ ngày 1/7/2025, hệ thống TAND chính thức chuyển từ mô hình 4 cấp sang mô hình 3 cấp. Đây là cuộc cải cách lớn trong tổ chức và hoạt động của ngành Tòa án, hướng tới mục tiêu tinh gọn đầu mối, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động, đồng thời tạo điều kiện tập trung nguồn lực cho nhiệm vụ trọng tâm là xét xử và bảo vệ công lý.
Đối với Sơn La, việc triển khai mô hình mới diễn ra trong bối cảnh địa phương có diện tích rộng, địa hình chia cắt, nhiều xã vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Những đặc điểm đó đặt ra yêu cầu cao đối với công tác quản lý, điều hành và tổ chức hoạt động của TAND hai cấp.
Tuy nhiên, cùng với toàn ngành, TAND hai cấp tỉnh Sơn La đã chủ động kiện toàn tổ chức, ổn định đội ngũ cán bộ, bảo đảm các hoạt động chuyên môn diễn ra liên tục, không để xảy ra khoảng trống trong thực hiện nhiệm vụ chính trị và công tác xét xử.
Nâng cao chất lượng xét xử - thước đo hiệu quả của mô hình mới
Bản chất của mọi cuộc cải cách tư pháp không nằm ở việc thay đổi cơ cấu tổ chức, mà phải được đo bằng chất lượng giải quyết các vụ việc và mức độ bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Sau một năm vận hành mô hình TAND 3 cấp, hệ thống Tòa án cả nước đã giải quyết hơn 520 nghìn vụ việc các loại, đạt tỷ lệ trên 71%; tỷ lệ bản án, quyết định bị hủy, sửa do nguyên nhân chủ quan chỉ còn 0,54%, thấp hơn năm trước và tiếp tục đáp ứng chỉ tiêu Quốc hội giao.
Những con số này cho thấy việc sắp xếp tổ chức bộ máy không làm ảnh hưởng đến chất lượng xét xử, mà ngược lại đang tạo điều kiện để tăng cường tính chuyên môn hóa, nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu và phát huy hiệu quả nguồn nhân lực trong toàn hệ thống.
Đối với tỉnh Sơn La, nơi thường xuyên phát sinh các vụ án hình sự liên quan đến ma túy, tranh chấp dân sự, đất đai và các vụ việc có yếu tố đặc thù vùng dân tộc thiểu số, yêu cầu bảo đảm xét xử đúng pháp luật, khách quan, công bằng luôn được đặt lên hàng đầu.
Việc vận hành mô hình TAND 3 cấp đã tạo điều kiện thuận lợi hơn trong công tác chỉ đạo, điều hành thống nhất từ TAND tỉnh đến các TAND khu vực, góp phần nâng cao chất lượng giải quyết các loại án, bảo đảm mọi phán quyết của Tòa án thực sự là hiện thân của công lý.
Chuyển đổi số - động lực mới trong bảo vệ công lý
Một trong những điểm nhấn quan trọng sau một năm thực hiện mô hình mới là sự chuyển biến mạnh mẽ trong công tác chuyển đổi số của ngành Tòa án.
Việc triển khai hệ thống hội nghị trực tuyến, phòng xét xử trực tuyến, số hóa hồ sơ và xây dựng nền tảng quản lý án toàn trình đang từng bước thay đổi phương thức quản trị và điều hành truyền thống.
Đối với một địa phương miền núi như Sơn La, chuyển đổi số không chỉ mang ý nghĩa hiện đại hóa hoạt động tư pháp mà còn góp phần rút ngắn khoảng cách địa lý, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân trong tiếp cận các dịch vụ tư pháp.
Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý hồ sơ, theo dõi tiến độ giải quyết vụ án, tổ chức họp và tập huấn trực tuyến giúp tiết kiệm thời gian, chi phí, đồng thời nâng cao tính công khai, minh bạch trong hoạt động của Tòa án.
Đây cũng là nền tảng quan trọng để xây dựng Tòa án điện tử, tiến tới Tòa án số theo định hướng cải cách tư pháp trong giai đoạn mới.
Thách thức vẫn còn phía trước
Bên cạnh những kết quả tích cực, thực tiễn triển khai mô hình TAND 3 cấp tại các địa phương miền núi nói chung và Sơn La nói riêng vẫn còn không ít khó khăn.
Địa bàn quản lý rộng hơn sau sắp xếp; nhu cầu về cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin và nguồn nhân lực chất lượng cao ngày càng lớn. Trong khi đó, một bộ phận cán bộ vẫn phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ; áp lực công việc tăng lên cùng với yêu cầu ngày càng cao của cải cách tư pháp và chuyển đổi số.
Ngoài ra, việc phối hợp trong xác minh, thu thập chứng cứ, định giá tài sản, giải quyết các vụ việc hành chính, dân sự tại những địa bàn vùng sâu, vùng xa vẫn gặp nhiều trở ngại do điều kiện địa lý và khoảng cách đi lại.
Những khó khăn này đòi hỏi sự quan tâm đầu tư đồng bộ về nhân lực, cơ sở vật chất và cơ chế chính sách để bảo đảm mô hình mới phát huy hiệu quả bền vững.
Khẳng định vai trò trung tâm của Tòa án trong bảo vệ công lý
Một năm chưa phải là quãng thời gian dài đối với một cuộc cải cách tổ chức quy mô lớn. Tuy nhiên, những kết quả bước đầu cho thấy mô hình TAND 3 cấp đang đi đúng hướng, từng bước đáp ứng yêu cầu xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại và phục vụ Nhân dân.
Đối với TAND hai cấp tỉnh Sơn La, việc tham gia tích cực vào quá trình đổi mới tổ chức bộ máy, nâng cao chất lượng xét xử và thúc đẩy chuyển đổi số không chỉ góp phần hoàn thành nhiệm vụ chính trị được giao mà còn khẳng định vai trò trung tâm của Tòa án trong bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân và giữ vững niềm tin của nhân dân vào nền tư pháp.
Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đối với ngành Tòa án ngày càng cao. Những kết quả đạt được sau một năm thực hiện mô hình TAND 3 cấp sẽ là nền tảng quan trọng để TAND hai cấp tỉnh Sơn La tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động, đáp ứng kỳ vọng của Đảng, Nhà nước và nhân dân đối với sự nghiệp bảo vệ công lý trong thời kỳ mới.