GPMB dự án của Trung tâm Nhiệt đới Việt Nga tại xã Yên Xuân, Hà Nội: Thanh tra Bộ Quốc phòng kiến nghị những gì?
Việc thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng (GPMB) để thực hiện dự án của Trung tâm nhiệt đới Việt Nga tại xã Yên Xuân, Hà Nội (trước đây là xã Đông Xuân, huyện Quốc Oai) kéo dài đã 18 năm nhưng hiện vẫn còn 1 số hộ dân không đồng ý bàn giao mặt bằng do không được “tái định cư” theo ý kiến thống nhất trước đây giữa Bộ Quốc phòng- UBND TP Hà Nội, đã được Phó Thủ tướng Chính phủ đồng ý.
Thống nhất sử dụng 14,2 ha đất để tái định cư cho các hộ dân
Năm 2008, UBND tỉnh Hòa Bình (cũ) ban hành Quyết định số 1608/QĐ-UBND thu hồi đất, giao đất quốc phòng, trong đó có nội dung: “thu hồi 229.997,5m2 đất các loại tại thôn Lập Thành (xã Đông Xuân, huyện Lương Sơn) do các hộ gia đình, cá nhân sử dụng để giao cho Trung tâm Nhiệt đới Việt Nga – Bộ Quốc phòng (TTNĐ Việt Nga) sử dụng vào mục đích quốc phòng; cho phép các hộ gia đình cá nhân đang sử dụng đất trên diện tích 120.065,8m2 tại thông Lập Thành, xã Đông Xuân được lập hồ sơ đất đai và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định. Diện tích đường giao thông trục chính trong khu vực là 7.495,6m2.
Tuy nhiên, sau khi tiến hành kiểm tra tại Ban Cán sự đảng UBND tỉnh Hòa Bình trong việc phê duyệt các đồ án quy hoạch, các dự án đầu tư trên địa bàn 4 xã bắc Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình (đã sáp nhập về Hà Nội năm 2008), ngày 08/12/2009, Ủy ban Kiểm tra Trung ương đã có Văn bản số 3773/CV/UBKTTW, trong đó yêu cầu UBND TP. Hà Nội phối hợp Bộ Quốc phòng xem xét lại Quyết định số 1608/QĐ-UBND của tỉnh Hòa Bình trên cơ sở thực hiện nghiêm các quy định của Chính phủ tại Quyết định số 728/QĐ-TTg và các quy định của Luật đất đai; đảm bảo ổn định phát triển kinh tế của địa phương, hài hòa lợi ích của các hộ gia đình trong sử dụng đất với nhiệm vụ của TTNĐ Việt Nga.
Do xuất hiện một số vướng mắc trong GPMB, trong đó có liên quan đến phần đất do một số hộ gia đình, cá nhân sử dụng nên tại cuộc họp do Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội tổ chức ngày 14/12/2012 (giữa đại diện Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội, Bộ Quốc phòng, UBND huyện Quốc Oai và TTNĐ Việt Nga), TTNĐ Viêt Nga đề xuất phương án điều chỉnh diện tích đất quốc phòng như sau: 12 ha đất để tái định cư cho các hộ gia đình ông Nghiệp; 2,2 ha đất để tái định cư cho 15 hộ gia đình (do bà Nhạn làm đại diện); 0,8 ha đất để làm đường giao thông chung; 21 ha đất để Trung tâm sử dụng vào mục đích quốc phòng.
Ngày 11/01/2013, Bộ Quốc phòng có Văn bản số 351/BQP-CTC cho biết, thống nhất với ý kiến đề nghị của TTNĐ Việt Nga với một số nội dung cụ thể như sau: sử dụng 21 ha đất để TTNĐ Việt Nga quản lý, sử dụng vào mục đích quốc phòng; 14,2ha đất để tái định cư cho các hộ dân (gia đình ông Kiều Văn Nghiệp: 12 ha. 15 hộ mua đất của ông Nghiệp do bà Nhạn làm đại diện: 2,2ha) và 0,8ha đất để làm đường giao thông. Bộ Quốc phòng ủy nhiệm và giao cho TTNĐ Việt Nga làm việc với các cơ quan chức năng của Quân đội, Nhà nước và UBND TP Hà Nội giải quyết các vấn đề có liên quan đến việc xác định diện tích, ranh mốc giới và hoàn thiện thủ tục về quản lý sử dụng đất đai đối với khu đất sử dụng vào mục đích quốc phòng; khu đất giao cho địa phương để thực hiện tái định cư cho các hộ và làm đường giao thông công cộng
Ngày 25/01/2013, UBND TP Hà Nội có Văn bản số 929/UBND-TNMT gửi Thủ tướng Chính phủ khẳng định thống nhất ý kiến của Bộ Quốc phòng như trên, đề nghị Thủ tướng xem xét, quyết định.
Ngày 19/3/2013, Văn phòng Chính phủ có Văn bản số 2122/VPCP-V.I gửi Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Quốc phòng, UBND TP Hà Nội cho biết, Phó Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc có ý kiến chỉ đạo “đồng ý với kiến nghị của UBND TP Hà Nội và Bộ Quốc phòng tại Văn bản số 929/UBND-TNMT và Văn bản 351/BQP-CTC; giao UBND TP Hà Nội phối hợp với Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Quốc phòng và các cơ quan liên quan thực hiện, báo cáo kết quả lên Thủ tướng Chính phủ.
Ý kiến khác nhau của hai cơ quan thanh tra
Thực hiện công tác GPMB, từ năm 2015-2017, UBND huyện Quốc Oai, TP Hà Nội (cũ) đã ban hành Quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ GPMB và tài sản trên đất để thực hiện dự án và các Quyết định thu hồi đất đối với 20 hộ dân và 1 tổ chức.
Đến nay, vẫn còn 5 hộ gia đình chưa nhận tiền và không tự nguyện bàn giao mặt bằng do có khiếu nại, kiến nghị về phương án bồi thường. Trong khi đó, chính quyền địa phương khẳng định tiếp tục thực hiện Quyết định thu hồi đất số 1608/QĐ-UBND ngày 24/7/2008 của UBND tỉnh Hòa Bình, đồng thời ra Quyết định cưỡng chế thu hồi đất đối với các hộ dân.
Tại buổi làm việc thực hiện tuyên truyền, vận động vào ngày 12/5 vừa qua, UBND xã Yên Xuân tiếp tục đề nghị ông Vũ Quốc Đông (đại diện cho 5 hộ dân đã nhận chuyển nhượng đất từ hộ gia đình ông Kiều Văn Nghiệp từ năm 1993, gồm: bà Hoàng Thị Liên, ông Tạ Hữu Long, bà Nguyễn Thanh Thúy, ông Vũ Sỹ Phương, bà Phạm Thị Bích Ngọc) đồng ý nhận tiền GPMB để tránh việc phải cưỡng chế thu hồi đất.
Trong khi đó, ông Vũ Quốc Đông cho biết, 5 hộ dân đều đồng thuận với chủ trương quy hoạch, sử dụng đất vào mục đích an ninh quốc phòng. Tuy nhiên, 5 hộ chưa nhận tiền và chưa đồng ý bàn giao mặt bằng bởi sau hàng chục năm sử dụng đất, người dân đã đầu tư rất nhiều tiền của, công sức để trồng cây và làm nơi thiền định…Trong khi đó, Thủ tướng Chính phủ và UBND thành phố Hà Nội, Bộ Quốc phòng đã có chủ trương bố trí 2,2ha đất tái định cư cho 15 hộ dân. Vì vậy, đề nghị UBND xã Yên Xuân đẩy nhanh tiến độ giải quyết bố trí bồi thường bằng đất theo đúng chủ trương cho 5 hộ dân để người dân có chỗ di dời. Sau khi được bố trí giải quyết bồi thường bằng đất theo đúng chủ trương của Thủ tướng Chính phủ, 5 hộ dân sẽ thực hiện ngay việc di dời và bàn giao mặt bằng theo quy định.
Phản ánh đến cơ quan báo chí, ông Đông cho biết thêm, phương án bồi thường, tái định cư cho 15 hộ dân (trong đó có 05 hộ dân mà ông làm đại diện) bằng 2,2 ha đất đã được Bộ Quốc phòng, UBND TP Hà Nội và Chính phủ thống nhất đống ý triển khai từ năm 2013. Đến nay, đã qua 13 năm và các văn bản đồng ý chủ trương nêu trên vẫn chưa bị hủy bỏ nhưng đị phương lại không triển khai chủ trương “tái định cư” nêu trên với 5 hộ dân, dù họ đã có văn bản kiến nghị, khiếu nại rất nhiều lần. Đã vậy, họ còn đang đứng trước nguy cơ bị cưỡng chế thu hồi đất.
Liên quan đến vụ việc trên, ngày 10/10/2025, Thanh tra Bộ Quốc phòng đã có Văn bản số 2375/TTr-XKT gửi UBND TP Hà Nội nêu rõ: Căn cứ kết quả kiểm tra, Thanh tra Bộ Quốc phòng nhận thấy: trong quá trình thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, địa phương bố trí tái định cư cho hộ bàn Nhạn và 10 hộ dân trên khu đất khoảng 2,2ha mà Bộ Quốc phòng đã chuyển ra cho địa phương nhưng không bố trí tái định cư cho 05 hộ dân còn lại, chấp hành không nghiêm ý kiến của Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc tại Văn bản số 2122/VPCP-V.I ngày 19/3/2013 của Văn phòng Chính phủ và ý kiến của Bộ Quốc phòng tại văn bản đố 351/BQP-CTC ngày 11/01/2023 (Bộ Quốc phòng bàn giao cho địa phương 2,2ha đất để tái định cư cho 15 hộ dân cho bà Nhạn là đại diện), làm mất bình đẳng, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của 05 hộ dân không được bố trí tái định cư là nguyên nhân dẫn đến đơn thư, khiếu kiện kéo dài….Thanh tra Bộ Quốc phòng đề nghị UBND TP Hà Nội tổ chức thanh tra, kiểm tra, đánh giá việc quản lý sử dụng thửa đất 12,7ha và 2,2 ha do Bộ Quốc phòng đã chuyển ra cho địa phương để phát triển kinh tế xã hội.
Trong khi Thanh tra Bộ Quốc phòng cho rằng 2,2ha đất tái định cư “đã chuyển ra cho địa phương” như nêu trên thì tại báo cáo UBND TP Hà Nội về xem xét đề nghị của Thanh tra Bộ Quốc phòng (văn bản số 7583/TTTP-NV3 ngày 1/12/2025), Thanh tra TP Hà Nội lại cho rằng, hiện chưa có hồ sơ bàn giao cho chính quyền địa phương quản lý, vẫn thuộc đất quốc phòng. Hiện các hộ nhận chuyển nhượng đất của ông Kiều Văn Nghiệp vẫn đang sử dụng, do đó không có cơ sở để Thanh tra Thành phố thanh tra với diện tích 2,2ha nêu trên.
Cùng với đó, Thanh tra TP Hà Nội cũng đề nghị UBND Thành phố giao Sở Nông nghiệp và Môi trường, chủ trì với UBND xã Yên Xuân căn cứ kết quả làm sạch cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai trên địa bàn xã Yên Xuân, kiểm tra, rà soát và đề xuất UBND Thành phố biện pháp xử lý đối với 2,2 ha nêu trên.
Như vậy, chỉ riêng đối với 2,2ha đất nhằm thực hiện chủ trương “tái định cư” cho 15 hộ dân, giữa Thanh tra Bộ Quốc phòng và Thanh tra Tp Hà Nội đã có quan điểm “vênh nhau” về việc đã giao cho địa phương quản lý đất hay chưa, dẫn đến có hai kiến nghị khác nhau trong việc xác định thẩm quyền tiến hành thanh tra, kiểm tra việc quản lý, sử dụng đất.
Trong khi còn chưa xác định rõ thẩm quyền thanh tra thì hiện nay, các hộ dân vẫn mong mỏi cơ quan có thẩm quyền khẩn trương vào cuộc xem xét, giải quyết bồi thường tái định cư cho họ theo đúng chủ trương đã được Phó Thủ tướng Chính phủ đồng ý trước đây.