Đưa Mường Nhé thành Vườn quốc gia, mở tầm nhìn bảo tồn đại ngàn

UBND tỉnh Điện Biên vừa quyết định thành lập Vườn quốc gia Mường Nhé trên cơ sở nâng cấp Khu dự trữ thiên nhiên Mường Nhé. Đây là dấu mốc mới trong hành trình bảo tồn hệ sinh thái rừng tại khu vực cực Tây Tổ quốc, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

Vườn quốc gia có tổng diện tích 46.730,4 ha, thuộc địa bàn 27 tiểu khu của 3 xã Sín Thầu, Mường Nhé và Nậm Kè. Trong đó, phân khu bảo vệ nghiêm ngặt rộng hơn 22.130 ha, bên cạnh các phân khu phục hồi sinh thái và dịch vụ - hành chính.

Vùng đệm của vườn quốc gia có diện tích 45.617,84 ha, bao quanh 25 bản dân cư. Đây là địa bàn đặt ra yêu cầu gắn bảo tồn rừng với ổn định đời sống, sinh kế của cộng đồng địa phương.

Giai đoạn 2026-2030, tổng kinh phí dự kiến huy động để thực hiện các nhiệm vụ quản lý, bảo vệ và phát triển rừng khoảng 654,84 tỷ đồng. Trong đó, nguồn thu từ dịch vụ môi trường rừng dự kiến đóng góp hơn 457 tỷ đồng, phần còn lại đến từ các nguồn vốn hợp pháp khác.

Đáng chú ý, Điện Biên định hướng ứng dụng công nghệ GIS, camera bẫy ảnh tự động và dữ liệu viễn thám trong theo dõi diễn biến rừng, giám sát đa dạng sinh học; đồng thời nghiên cứu khả năng tham gia thị trường tín chỉ carbon rừng. Du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng gắn với bản sắc văn hóa bản địa cũng được xác định là hướng phát triển nhằm tạo thêm nguồn thu và sinh kế cho người dân vùng đệm.

Giá trị nổi bật của Vườn quốc gia Mường Nhé nằm ở hệ sinh thái rừng nhiệt đới phong phú, với nhiều kiểu rừng và môi trường sống đa dạng. Kết quả điều tra ghi nhận 742 loài thực vật và 458 loài động vật hoang dã. Trong số này, 97 loài động vật thuộc diện được ghi nhận trong Sách đỏ IUCN và Sách đỏ Việt Nam, như gấu ngựa, voọc xám, tê tê, rùa đầu to và chim công.

Các khảo sát chuyên đề còn thống kê 210 loài chim, 28 loài bò sát và lưỡng cư, 198 loài bướm cùng nhiều loài thú nhỏ được ghi nhận bổ sung. Đây là cơ sở quan trọng để xây dựng phương án bảo tồn, khoanh vùng sinh cảnh và tăng cường giám sát các loài động vật quý hiếm.

Tuy nhiên, đặc thù có các điểm dân cư sinh sống đan xen khiến công tác quản lý, bảo vệ rừng đối mặt không ít thách thức. Theo đại diện Ban quản lý Vườn quốc gia Mường Nhé, việc quy hoạch khu vực chăn thả gia súc, vùng nương rẫy của người dân ra ngoài phạm vi rừng đặc dụng là nhiệm vụ cấp thiết.

Đơn vị đang tập trung bảo vệ nguyên trạng sinh cảnh tại 4 phân khu cư trú trọng yếu, hạn chế các tác động từ hoạt động của con người đến môi trường sống tự nhiên của động vật hoang dã.

Từ Khu rừng cấm quốc gia được hình thành năm 1976, đến Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên năm 2005 và Khu dự trữ thiên nhiên năm 2023, Mường Nhé đã trải qua nhiều lần thay đổi về mô hình quản lý. Việc thành lập Vườn quốc gia đánh dấu bước chuyển mới, tạo cơ sở nâng cao năng lực quản lý và huy động nguồn lực cho bảo tồn.

Dù vậy, hiệu quả bảo vệ hơn 46.700 ha rừng không chỉ phụ thuộc vào nguồn vốn hay công nghệ giám sát, mà còn gắn chặt với sự tham gia của cộng đồng địa phương.

Khi người dân vùng đệm có sinh kế ổn định và lợi ích thiết thực từ việc giữ rừng, công tác bảo tồn mới có thể trở thành nhiệm vụ lâu dài, bền vững.